steun vpro

Srebrenica na tweede NIOD-onderzoek

Opgemaakt door Kasper Deibel

Op 18 november presenteert het NIOD het tweede, verkennend Srebrenica-rapport. De regering gaf opdracht tot dit onderzoek naar aanleiding van de televisiedocumentaire van Argos. Hier vind je alle ontwikkelingen naar aanleiding van dit rapport.

15 december 2016: Publicatie van het discussiestuk van Huub Jaspers

In juni 2015 werd op NPO 2 de veelbesproken Argos-tv-documentaire 'Waarom Srebrenica moest vallen' uitgezonden. Die documentaire was gebaseerd op televisie-interviews die Bart Nijpels en Huub Jaspers in de eerste maanden van 2015 maakten en op 341 geheime Amerikaanse documenten die in oktober 2013 waren vrijgegeven door de CIA en de Clinton Presidential Library. In de tv-documentaire draagt Argos nieuwe bewijzen en aanwijzingen aan, dat de conclusie van het grote NIOD-rapport uit 2002 onhoudbaar is dat er "evident bij geen van de betrokkenen voorkennis" was over de ophanden zijnde verovering van Srebrenica.

De discussie tussen Argos en het NIOD over de vraag of er wel of niet voorkennis was, speelt al sinds 2002. Argos maakte in de loop der jaren meer dan twintig radio-uitzendingen, waarin allerlei documenten, getuigen, wetenschappers en andere deskundigen werden aangehaald om de NIOD-conclusie in twijfel te trekken. Soms stevige bewijsstukken, soms snippertjes met aanwijzingen, soms open vragen. Omdat de NIOD-conclusie zo rigoureus geformuleerd was, vormde elk snippertje bewijs van voorkennis een weerlegging van de boude NIOD-conclusie.

Wat ons vooral aanspoorde om met deze kwestie bezig te blijven, was dat de officiële NIOD-conclusie ook nog eens een noodzakelijk verband legde tussen het (veronderstelde) gebrek aan kennis en de nalatigheid van de internationale gemeenschap. Het niet optreden tegen de Servische agressie door de VN, die de bevolking van Srebrenica bescherming had beloofd, zou het noodzakelijke gevolg zijn geweest van een gebrek aan voorkennis. In de woorden van het NIOD: "Nu er evident bij geen van de betrokkenen voorkennis was, was adequaat reageren bij voorbaat uitgesloten." Daarmee lijkt deze NIOD-conclusie een soort Generaal Pardon voor het falen van de internationale gemeenschap om de grootste oorlogsmisdaad in Europa na de Tweede Wereldoorlog te voorkomen. 

Argos-redacteur Huub Jaspers vatte in februari 2013 de bevindingen van Argos tot op dat moment samen in een intern discussiestuk, dat wij met het oog op het opnieuw opgelaaide debat nu publiek maken. Het stuk werd geschreven zonder kennis van het nieuwe NIOD-rapport, de 341 CIA-documenten en de in de research voor de tv-documentaire opgedane nieuwe kennis.

Download hier het discussiestuk.

6 december 2016: Reactie van Bart Nijpels op het nieuwe NIOD-onderzoek

Collega-onderzoeksjournalist Bart Nijpels maakte vorig jaar, samen met Argos-redacteur Huub Jaspers, de NPO2-televisiedocumentaire 'Waarom Srebrenica moest vallen' (VPRO/HUMAN). De documentaire die mede de aanleiding vormde voor het nieuwe NIOD-onderzoek naar de val van Srebrenica. Op Blendle publiceerde Nijpels een reactie op die nieuwe NIOD-studie. Via deze link is die reactie te lezen:

2 december 2016: Premier Rutte: "Het boek Srebrenica is niet gesloten, ook niet na het nieuwe NIOD-onderzoek"

De context was het nieuwe grote onderzoek naar het geweld tijdens de dekolonisatie van Nederlands-Indie. “Dit soort boeken zijn nooit gesloten”, zei premier Rutte op 2 december in het NOS Journaal. Een daarbij verwees hij naar Srebrenica: "Het zelfde geldt voor Srebrenica. Laatst was dat onderzoek van het NIOD naar aanleiding van de bevindingen van Argos over luchtsteun, ja of nee. Is nu het boek gesloten? Dit soort boeken zijn nooit gesloten.”

Kijk hier naar het fragment uit het Acht Uur Journaal van vrijdag 2 december 2016: 

30 november 2016: Discussiestuk van NIOD-onderzoekers Cohen en Hijzen in de Groene

Huub Jaspers

In De Groene Amsterdammer van 30 november staat een groot en interessant stuk van de NIOD-onderzoekers Jaap Cohen en Constant Hijzen over de discussie of grote Westerse inlichtingendiensten in 1995 wel of niet voorkennis hadden van de op handen zijnde Servische verovering van de Bosnische moslimenclave Srebrenica. In dit stuk wordt kritiek geuit op Argos. Dat is niet verrassend, gezien de discussie die al jarenlang over deze kwestie wordt gevoerd tussen Argos en het NIOD.

Wat wel opmerkelijk is, is dat er - voor de goede verstaander, voorzichtig en tussen de regels door - ook kritiek wordt geuit op de eerdere NIOD-studie van o.a. Cees Wiebes over de rol van de inlichtingendiensten (een speciale bijlage bij het grote NIOD-rapport uit 2002). Cohen en Hijzen nemen in vriendelijke bewoordingen afstand van de in hun ogen te nauwe definitie van het begrip 'voorkennis', die in het NIOD-rapport wordt gehanteerd. En ook lijkt de jonge garde NIOD-onderzoekers niet gelukkig te zijn met de "stellige en scherp geformuleerde conclusie van een voor het overige juist genuanceerde studie" van de oude garde NIOD-onderzoekers. Die conclusie van de oude garde luidde (we hebben ze in Argos vaak geciteerd): "Het blijft natuurlijk speculeren - maar nu er evident bij geen van de betrokkenen voorkennis was, was adequaat reageren bij voorbaat uitgesloten."  

Lees hier het discussiestuk van Cohen en Hijzen:

19 november: Oordeel jury De Loep 2016 Audiovisueel voor docu over de val van Srebrenica

"De Audiovisuele Loep 2016 gaat naar de televisiedocumentaire Waarom Srebrenica moest vallen van Huub Jaspers en Bart Nijpels. Deze documentaire komt griezelig dicht in de buurt van de perfecte onderzoeksjournalistiek. Het Argosteam heeft de geschiedenis herschreven. Aanhoudend, diepgravend en goed in beeld gebracht, alle partijen aan het woord gelaten, revelerend en relevant. Kortom: verplichte kost op voorschrift van de Loepjury."

18 november: NIOD presenteert verkennend Sebrenica-onderzoek

Regering gaf opdracht tot dit onderzoek na televisiedocumentaire van Argos.
Je krijgt met deze promo een indruk de documentaire: