Joegoslavië Tribunaal

transcriptie

Argos NPO radio1
26 oktober 2013

Een reportage van Huub Jaspers en Eric Arends

 

*** START TRANSCRIPTIE***

 

Presentator Max van Weezel:

En nu aan het werk, want er is ruzie bij het Joegoslavië-Tribunaal. Achter de witte beffen en zwarte toga’s gaan gewone mensen schuil. Met hun belangen – soms ook belangen van het land waar ze vandaan komen. En dat kan op gespannen voet staan met de waarheidsvinding.  Huub Jaspers en Eric Arends gingen op onderzoek uit in Den Haag.  Dit is hun verslag.  

Argos-tune 

Beginfragment1

‘Ik vind dat het rommelt in het Joegoslavië-Tribunaal. De uitspraken onderling zijn erg hard. Ik denk dat de verhoudingen behoorlijk verpest zijn.’      

Beginfragment2

‘Meron is hier als VN-rechter, niet als Amerikaan. Maar in de praktijk blijkt dat de personen met de ambassade van hun land contacten hebben in het kader van belangenbehartiging.’     

Beginfragment3

‘Een rechter moet beoordelen wat een prosecutor voorlegt. En als de rechter zich met dat beleid gaat bemoeien, op wat voor manier dan ook, dan is dat verkeerd. Dus dit is toch wel een, ja, een hele foute actie’.          

Argos

Als laatste hoorde u rechter Harmen van der Wilt, over een foute actie van niemand minder dan de president van het Joegoslavië-Tribunaal: Theodor Meron. Het internationaal hof dat 20 jaar geleden werd opgericht om oorlogsmisdadigers uit de gewelddadige conflicten op de Balkan te berechten, is nu, tegen het einde van zijn bestaan, zélf een broedplaats van strijd geworden. Een strijd tussen aanklagers en rechters, maar ook tussen rechters onderling.       

Thomas Verfuss, ANP-journalist en Tribunaal-kenner

‘De sfeer is nu heel erg slecht. Het Tribunaal is begonnen met veel enthousiasme: wij zorgen ervoor dat mensen die bepaalde dingen doen eindelijk gestraft worden. En bij het Joegoslavië-Tribunaal zijn wij nu in een fase beland waar door die tegenstellingen ook de persoonlijke sfeer zeer verziekt is.’  

Argos 

Aanleiding is het optreden van de baas van het Tribunaal, de Amerikaanse rechter Theodor Meron. Hij zou er onder andere voor verantwoordelijk zijn dat twee hoofdrolspelers in de oorlogen in het voormalige Joegoslavië kort geleden zijn vrijgesproken. Het gaat om hooggeplaatste militairen die in eerste instantie tot hoge celstraffen waren veroordeeld.   

Fragment ANP

'De oud-chef van het leger in Belgrado, Momcilo Perisic, is dinsdag door het JoegoslavieTribunaal in Den Haag veroordeeld tot een gevangenisstraf van 27 jaar.'  

Fragment Radio 1-Journaal

'De Kroatische generaal Ante Gotòvina is door het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag veroordeeld tot 24 jaar cel. Hij krijgt de die straf voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.'  

Argos

Maar de twee konden toch vrijuit gaan, omdat rechter Meron de juridische spelregels heeft veranderd. En dat heeft hij gedaan omdat zijn eigen land, de Verenigde Staten, daarop bij hem heeft aangedrongen. Zo luidt althans de kritiek op Meron. Amerika zou bang zijn dat, als deze veroordelingen tegen de militaire leiders uit de Balkan overeind blijven, straks ook Amerikaanse militairen voor de rechter worden gesleept. Die kunnen er dan immers van worden beticht dat zij een soortgelijke rol hebben gespeeld in gewapende conflicten elders ter wereld. En dat zou Washington ten koste van alles willen voorkomen.   

Citaat uit brief rechter Harhoff

'Berichten over de aanhoudende druk van de Amerikaanse voorzitter van het hof op zijn collega's in de Gotovina- en Perisic-zaak doen vermoeden dat hij vastbesloten was om vrijspraak te bereiken.'  

Argos

Hoe geloofwaardig zijn de aantijgingen tegen opperrechter Meron? Is het aannemelijk dat hij zich heeft laten influisteren door de Verenigde Staten? Hoe nauw zijn de banden eigenlijk tussen Meron en de Amerikaanse autoriteiten? En wat is de betekenis van de geheime documenten die we over hem vinden in Wikileaks?  

Harmen van der Wilt, rechter en hoogleraar internationaal recht aan de Uva

‘Eigenlijk kwalijk hoor…eigenlijk wel kwalijk als dit zo, inderdaad zo eh…Nou, ik zou bijna zeggen: dit is een doodzonde.’  

Argos

Argos, over onverwachte vrijspraken, een bemoeizuchtige rechtbankpresident, en over ruziënde rechters in de voorname wereld van een VN-tribunaal. 

Geluidsfragmenten uit oorlog Kroatië en Bosnië  

Argos

Joegoslavië, begin jaren negentig. De oorlogen in de zes voormalige Joegoslavische deelrepublieken gaan gepaard met ongekende schendingen van mensenrechten. Onschuldige burgers worden in koelen bloede vermoord, krijgsgevangenen worden gemarteld of geëxecuteerd, hele dorpen worden platgebombardeerd en bevolkingsgroepen van hun grondgebied verdreven. Nog terwijl de gevechten volop aan de gang zijn, besluit de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties dat er een rechtbank moet komen. Op die manier, zo is de gedachte, kunnen de schuldigen van oorlogsmisdrijven en misdaden tegen de menselijkheid worden gestraft. In 1993 wordt daarom het Joegoslavië-Tribunaal opgericht.  In de twintig jaar die volgen staan bekende en beruchte figuren terecht als Slobodan Milosevic, Radovan Karadzic en Ratko Mladic.  Maar nu het Tribunaal zijn taak er bijna op heeft zitten, gaat het in de doorgaans beschaafde wereld van rechters en aanklagers helemaal mis. Aanleiding is het nieuws dat in november 2012 en februari 2013 naar buiten komt, onder meer via het NOS Journaal en het ANP:   

Fragment NOS Journaal

'Het contrast kan bijna niet groter. Gisteren was de Kroatische generaal Ante Gotovina nog een oorlogsmisdadiger. En vandaag is ie een vrij man. Vrijgesproken in hoger beroep. Hij mocht meteen naar huis, naar Kroatië, waar ie als een held werd binnengehaald.'  

Fragment NOS Journaal

'Het Joegoslavie-Tribunaal heeft de oud-bevelhebber van het Joegoslavische leger, Momcilo Perisic, in hoger beroep vrijgesproken. Hij stond onder meer terecht voor zijn rol in de massamoord van Srebrenica. Maar volgens de rechters kan zijn verantwoordelijkheid niet worden aangetoond.'    

Argos

De aanklagers bij het Tribunaal weten niet wat ze horen: de Kroatische generaal Ante Gotóvina en de Servische legerchef Momcilo Perisic - twee van de belangrijkste leidinggevenden uit de oorlogen in Kroatië en Bosnië - mogen van de rechters in hoger beroep naar huis. De rechters achten Gotovina en Perisic niet verantwoordelijk voor de misdaden waarvoor zij in eerste instantie nog tot 24 en 27 jaar cel waren veroordeeld. In Kroatië leidt de vrijspraak van Gotovina - die voor veel Kroaten een nationale held is - tot een groot feest.          

Fragment gejuich in Kroatië + stem Gotovina   

Argos

Achter de schermen van het Tribunaal heerst enorme wrevel over de ingrijpende vonnissen. Perisic en Gotovina waren immers betrokken bij veelbesproken gewelddadigheden: Perisic was aanvankelijk schuldig bevonden aan de massamoord in Srebrenica en de beschietingen op burgers in de Bosnische hoofdstad Sarajevo; en Gotovina was veroordeeld in zijn functie van hoge commandant van het Kroatische leger dat tijdens de Operatie Storm duizenden Serviërs uit hun dorpen verdreef.   

Muziek  

Argos

In maart van dit jaar, kort na de vrijspraak van Perisic, neemt een bron bij het tribunaal contact op met ons. Op bezorgde toon vertelt deze persoon hoe groot intern de boosheid is, en hoe belangrijk het is dat er snel iets gebeurt tegen deze trend van vrijspraken.                

CITAAT Tribunaal-bron

‘Rechter Meron is verantwoordelijk voor de totale ineenstorting van het JoegoslaviëTribunaal. Er zijn de afgelopen maanden enkele desastreuze vonnissen geweest, die gigantische gevolgen hebben voor de internationale berechting van oorlogsmisdadigers. Het gaat onder meer om vrijspraken in hoger beroep van heel grote vissen: (...) De vonnissen van de Beroepskamer zijn echt een doodsteek voor de pogingen om verantwoordelijke commandanten internationaal te berechten voor oorlogsmisdaden. Ze geven aan een militaire commandant in feite totale vrijheid van handelen. Dit is niets minder dan een aardverschuiving in de geschiedenis van het Joegoslavië-Tribunaal. Het heeft enorme teleurstelling en frustratie bij heel veel medewerkers van het tribunaal tot gevolg.’           

Argos

We proberen te achterhalen of deze informatie klopt. Maar het blijkt lastig om betrokkenen te vinden die openlijk over de ruzie willen vertellen. Een oud-rechter van het Joegoslavië-Tribunaal steekt zijn verontwaardiging over de rechterlijke uitspraken niet onder stoelen of banken.       

Citaat oud-rechter

‘Dit is desastreus voor de internationale rechtspraak!’  

Argos

Maar ook híj wil niet met naam worden genoemd. De oud-rechter spreekt van 'gevaarlijke vonnissen', die volgens hem voor een belangrijk deel te wijten zijn aan de president van het hof: Theodor Meron.  Half juni barst de bom. Een krant in Denemarken publiceert dan een e-mail die de Deense rechter Frederik Harhoff van het Joegoslavië-Tribunaal heeft gestuurd aan vrienden en kennissen. Harhoff maakt daarin gehakt van de recente vrijspraken, hij suggereert zelfs dat rechter Meron is beïnvloed door Amerika en Israël, waarna hij zich afvraagt: 'Wat leren we hieruit?' Hij geeft zelf het antwoord:  

Citaat brief Harhoff

'De meeste zaken zullen er vanaf nu toe leiden dat leidinggevende officieren vrij kunnen rondlopen. De Amerikaanse en Israëlische militaire leiders kunnen dus een zucht van opluchting slaken. Je denkt misschien dat het gewoon muggenzifterij is. Maar ik zit hier met het zeer oncomfortabele gevoel dat het hof de koers heeft gewijzigd door druk van het militaire establishment in bepaalde dominante landen. (...) Hoe gaan wij nu aan de duizenden slachtoffers uitleggen dat het hof niet langer in staat is om leden van een criminele organisatie te veroordelen, tenzij de rechters oordelen dat de leden actief en opzettelijk hebben bijgedragen aan de misdaden? (...) De laatste uitspraken hebben mij voor een ongekend groot professioneel en moreel dilemma geplaatst.'   

Muziek  

Argos

Waar gaat het precies om in deze kwestie? Wat is er juridisch zo omstreden in de vonnissen waarvoor Theodor Meron medeverantwoordelijk is? En wat weten we eigenlijk over deze man?  

Thomas Verfuss

'Meron is een man die in zijn lange leven - hij is in de tachtig - drie verschillende nationaliteiten heeft gehad.'  

Argos

De van oorsprong Duitse journalist Thomas Verfuss. Hij zat afgelopen jaren voor het Nederlandse persbureau ANP vrijwel dagelijks bij de processen van het Tribunaal. En nog steeds volgt hij voor het ANP de gebeurtenissen in en rond de internationale rechtbanken in Den Haag, waar hij rechter Meron geregeld aan het werk ziet.            

Thomas Verfuss

'Hij is geboren in een joodse familie in Polen. Hij heeft de Tweede Wereldoorlog - de Holocaust - overleefd in een Duits kamp. Na de oorlog emigreerde hij naar Israël. Hij studeerde daar rechten. In de jaren zestig werd hij de hoogste volkenrechtelijke adviseur van de Israëlische regering. Meron nam op een gegeven moment ontslag en hij ging in Amerika werken, als hoogleraar in de rechten. Kreeg ook een Amerikaans paspoort - dat is zijn derde nationaliteit. En in die functie was hij dus geknipt voor een functie als rechter bij het Joegoslavië-Tribunaal hier. Hij werd ook gekozen in die functie door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. En hij schopte het zelfs - drie keer inmiddels - tot president.'  

Argos

Meron is dus een man met veel ervaring. Bovendien heeft hij uitstekende contacten bij de overheid van Israël. En bij de Amerikáánse overheid, want ook daar was Meron rechtsadviseur van het ministerie van Buitenlandse Zaken.  Meron is niet alleen president van het Tribunaal. Hij was ook de voorzitter van de beroepskamer die Gotovina en Persic vrijsprak. Waar zijn die vrijspraken eigenlijk op gebaseerd? Verfuss neemt als voorbeeld de zaak tegen de voormalige Joegoslavische legerleider Perisic:      

Thomas Verfuss

'Peresic was legerleider. En hij is in eerste instantie veroordeeld tot een lange celstraf, 27 jaar, omdat hij de beruchte Bosnisch-Servische generaal Mladic heeft geholpen bij het plegen van misdaden. Zoals de genocide na de val van Srebrenica en de oorlogsmisdaden tijdens de jarenlange belegering van de Bosnische hoofdstad Sarajevo.'  

Vraag: En waarom werd hij daar dan verantwoordelijk voor gehouden? 'Hij werd veroordeeld wegens aiding and abetting: hij heeft de misdaden van Mladic – hij heeft daarbij geholpen en ertoe aangemoedigd.'  Vraag: Aiding and abetting, dat is het? 'Ja.'

Vraag: Dat hebben ze bewezen dus? 'Dat hebben ze bewezen geacht. Maar de vraag is: wat moet je nou precies bewijzen? Voor de rechters in eerste aanleg was het genoeg dat Perisic Mladic bij zijn oorlog in het buurland heeft geholpen. En daarbij zijn misdaden gepleegd. De kamer van beroep – voorgezeten door Meron – zei: wacht even, dat is niet genoeg. Want oorlog voeren is op zich niet illegaal. Het kan best zo zijn dat Perisic Mladic alleen maar heeft geholpen bij een legitieme oorlogsinspanning. Om hem te veroordelen zouden wij ook moeten bewijzen - of zouden de aanklagers moeten bewijzen en wij zouden het bewezen moeten achten als rechters - dat zijn steun specifiek gericht was op die misdaden. Dat Perisic specifiek wilde helpen bij misdaden, bij de belegering van Sarajevo; dat Perisic specifiek wilde helpen bij de genocide van Srebrenica. En dat is volgens de Kamer van Beroep niet bewezen. En daarom is Perisic vrijgesproken.'        

Argos

En daarmee brengt Meron, volgens Verfuss, een cruciale verandering  aan in de rechtspraak. Want voorheen was zo’n specifieke opdracht of aanmoediging tot het plegen van oorlogsmisdaden nooit nodig om militaire en politieke leiders hiervoor te kunnen veroordelen.  We leggen de kwestie ook voor aan de belangrijkste Nederlandse tribunaal-expert: Harmen van der Wilt, rechter en hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit van Amsterdam.  

Harmen van der Wilt 

'Die Perisic-zaak die heeft ook wel wat verbazing gewekt. Want ineens komt de Appeals Chamber met een nadere eis met betrekking tot medeplichtigheid. Het moet namelijk speciaal gericht zijn op het misdrijf. Specific directed. En dat vlechten ze in, in de daad zelf. Dus je moet als het ware, je moet er dicht bij zijn geweest. Dat betekent dat medeplichtigheid op afstand, waar je niet bij bent, wat minder aannemelijk wordt.  'Ik heb gisteren nog eens naar die zaak gekeken, en het is inderdaad een wat merkwaardige constructie. Tegelijkertijd probeert in de Perisic-zaak de Appeals Chamber dat wel goed te onderbouwen. Maar het is waar dat deze nieuwe ingevlochten eis ook wel veel verbazing heeft gewekt, ook in de wetenschappelijke kring, ja.'  

Muziek  

Argos

U luistert naar Argos, Radio 1. Vandaag over ruzie binnen het Joegoslavië-Tribunaal. Twee zaken tegen de verantwoordelijken van ernstige oorlogsmisdrijven, zijn geëindigd in vrijspraak in hoger beroep. Veel betrokkenen vinden dat heel opmerkelijk. Hoe komt dat? En wat is de rol van de president van het Hof, Theodor Meron? Ook bij de vrijspraak van de Kroatische generaal Gotovina heeft de beroepskamer van Meron de eisen om te kunnen spreken van verantwoordelijkheid van de generaal zo hoog opgeschroefd dat die praktisch niet meer te bewijzen was. In eerste instantie spraken de rechters over een mogelijke oorlogsmisdaad als binnen een straal van 200 meter van de plaats waar werd gebombardeerd, geen militair doel te bekennen viel. Maar de kamer van beroep zag dat anders. Hoogleraar Van der Wilt.   

Van der Wilt

Wat mij verbaasd heeft, dat is de slechte kwaliteit van het vonnis van de beroepskamer in de Gotovina-zaak. Daar is veel opwinding over en bij Gotovina was het zo: die stond terecht wegens het feit dat die militair bevelhebber was, dus hoog in de hiërarchie. En wat hem ten laste was gelegd dat was een algemene intentie om de mensen die niet tot de Kroatische ras behoorden, om daar uit de Krajina te gooien.  'Nou, toen is er een aantal steden die zijn zwaar gebombardeerd. En dat is natuurlijk wel even een middel om iemand te verjagen. En toen heeft de kamer in eerste aanleg heeft een straal van 200 meter buiten militaire doelen aangenomen, en heeft gezegd van: alles wat daarbinnen valt, (dat kun je je voorstellen, dat is inderdaad…) daarmee neem je een militair doel op de korrel. Alles wat daar buiten valt dat is eigenlijk een soort van, ja willekeurig bombardement waarmee je de burgerbevolking schrik aanjaagt, en dan gaan ze wel weg.  'Als je nou naar die uitspraken gaat kijken, dan is de beroepskamer wel (wat) erg fel en hard geweest in de afwijzing daarvan. Want die hebben helemaal niet zo goed bekeken dat de trial chamber toch van geval tot geval wel bekeken heeft of dat nou wel een vorm was van het schrik aanjagen en terroriseren van de burgers.'  

Argos 

De beroepskamer onder voorzitterschap van Meron achtte het dus niet bewezen dat de bombardementen op Servische burgerdoelen zijn gepleegd met het doel burgers te vermoorden en te verjagen, laat staan dat generaal Gotovina daarvoor verantwoordelijk is. En hier komt volgens Thomas Verfuss de politiek om de hoek kijken. Want in de mail die de Deense rechter Harhoff in juni rondstuurde, staat bijna letterlijk de beschuldiging dat Meron de vonnissen om politieke redenen heeft gemanipuleerd.   

Verfuss

'De verdenking van Harhoff en andere waarnemers van het tribunaal is dat Meron heeft geprobeerd de jurisprudentie zo bij te sturen dat die vonnissen niet later bij het Internationaal Strafhof als precedenten kunnen worden gebruikt om Amerikaanse politici of militairen aan te klagen die ergens in de wereld mensen voorzien van wapens die daar dan vervolgens misdaden mee plegen. Want Perisic is veroordeeld voor het helpen van mensen die in een ander land oorlog voerden. En de redenering is dan: ja, de VS doen dat voortdurend.'          

Argos

Journalist Thomas Verfuss zag al sporen van rebellie binnen het Tribunaal toen hij de toelichtingen las die de vijf rechters van de beroepskamer op hun uitspraak hadden geschreven. En dan vooral de reactie van de rechters die het niet met het vonnis eens waren.            

Verfuss

'Bij internationale hoven is het gebruikelijk dat rechters die het niet met een meerderheid eens zijn, dat ook toelichten en openlijk zeggen. Dat is van alle tijden. Maar wat nieuw is, is de toon. Normaal is het zo dat een rechter zegt: ‘I respectfully disagree’ - met alle respect voor mijn collega's ben ik het er niet mee eens. Maar de toon in 'Gotovina' is heel anders. Daar zeggen de rechters van de minderheid, die het niet eens waren met Meron, dat de uitspraak ‘grotesk’ is. Dat soort bewoordingen. Het taalgebruik is uniek. Het is uniek dat een rechter van de minderheid zegt dat de meerderheidsmening ‘grotesk’ is.'  

Muziek Korte pauze

Verfuss

'Wat je zeker kunt zeggen is dat de vrijspraak van Perisic en Gotovina tot een motivatiecrisis heeft geleid binnen het Tribunaal. En dan vooral binnen het bureau van de hoofdaanklager, waar mensen dus jarenlang hebben gewerkt aan veroordelingen die volgens hen historische betekenis hebben.'

Vraag: Dus de kritiek die wij hebben gehoord, die heb jij ook gehoord?'Die heb ik zeker gehoord, ja.'

Vraag: Van mensen binnen het Tribunaal? 'Ja.'

Vraag: Van wie? 'Dat kan ik niet zeggen.' (lacht)

Vraag: Je lacht er nu heel mooi bij. Veelbetekenend heet zoiets, geloof ik. 'Ja.'

Vraag: Dus jij onderschrijft…we proberen het landschap te tekenen- de voor –en tegenstanders van Meron. Dan zitten in het kamp van de tegenstanders in ieder geval aanklagers, maar ook rechters? 'Jazeker.'

Vraag: En meer dan één? 'Ja. Harhoff komt er voor uit met zijn uitgelekte e-mail. Er zijn rechters die in hun afwijkende meningen zwart op wit hun misnoegen kenbaar maken. Zoals Agius, die gewoon schreef dat bepaalde dingen ‘grotesk’ zijn. En er zijn andere rechters die in privégesprekken met journalisten wel uiting geven aan de onvrede die er leeft.'      

Muziek  

Argos

Maar hebben rechter Harhoff en andere critici bij het Joegoslavië-Tribunaal een punt met hun bewering dat Amerika en Israël achter deze vonnissen zitten? Hoogleraar Harmen van der Wilt:  

Van der Wilt

'Ik vind het toch een zware beschuldiging hoor. Ik vind het echt een zware beschuldiging. En ik vind dat je daar buitengewoon voorzichtig mee moet zijn. Dat het geprobeerd wordt, dat zal ongetwijfeld.'

Vraag: Dat kan toch niet? De rechterlijke macht moet toch verheven zijn boven… 'Men zal het wel proberen.. Kijk, ik zeg niet dat het gebeurt. Dat weet ik niet. Maar ze zullen het wel proberen. Natuurlijk zullen ze het proberen.'

Vraag: Landen zullen dat proberen, denkt u? 'Ja, ik denk dat men dat probeert. Daar ben ik van overtuigd.'  

Vraag: Dat men gaat spreken met rechters van: is dat wel verstandig als u dit doet? 'Op de een of andere manier zullen ze dat proberen... mensen te beïnvloeden. Ja. Maar hij zal dan toch op een gegeven moment zeggen van ja...ik hóóp in ieder geval, ik hoop van harte dat hij sterk in zijn schoenen staat.'  

Argos

Thomas Verfuss.  

Verfuss

'Officieel zit iedereen hier namens de Verenigde Naties. Dus Meron is hier als VN-rechter en niet als Amerikaan. Maar in de praktijk blijkt toch dat de nationaliteit van VNpersoneel wel degelijk uitmaakt. En dat personen met de ambassade van hun land contacten hebben in het kader van belangenbehartiging. In veel gevallen gebeurt dat heel openlijk.'  

Muziek  

Argos

We gaan op zoek naar mogelijke banden tussen rechter Meron en de Amerikaanse of Israëlische regering. Dat doen we onder meer in Wikileaks, en dan met name in de zogeheten cables: de geheime en vertrouwelijke ambtsberichten die vanuit Amerikaanse ambassades worden gestuurd naar het ministerie van Buitenlandse Zaken in Washington. We doorzoeken duizenden documenten met behulp van de Argos Machinery: speciale software waarmee we sneller en effectiever kunnen zoeken. En we stuiten daarbij op iets opmerkelijks.    

Citaat cables

‘Den Haag, 17 juli 2003. Classificatie: Vertrouwelijk.  Joegoslavië-Tribunaal: president Meron dringt er bij Amerikaanse regering op aan zich te verzetten tegen verlenging ambtstermijn Del Ponte.’   

Argos

Uit een  Amerikaans ambtsbericht blijkt dat rechter Meron vertrouwelijke gesprekken heeft gehad met functionarissen van de Amerikaanse ambassade in Den Haag. In een cable uit juli 2003, staat dat Meron snel af wil van de toenmalige hoofdaanklaagster van het Joegoslavië-Tribunaal, Carla Del Ponte.   

Citaat cables

‘President Theodor Meron van het Joegoslavië-Tribunaal onmoette de ambassadeur op 16 juli om zijn ernstige zorgen te uiten over de prestaties van hoofdaanklaagster Carla Del Ponte, en het risico dat verlenging van haar dienstverband zou inhouden voor de strategie van voltooiing [van het Tribunaal]. Meron drong er bij de Amerikaanse regering op aan om verlenging te belemmeren, en uitte twijfels over verlenging van haar mandaat met één jaar.’  

Argos

Meron klapt dus tegenover de Amerikaanse ambassadeur uit de school over het werk van hoofdaanklaagster Del Ponte. Zij heeft volgens hem twee belangrijke zwaktes: ze ontbeert de nodige managementkwaliteiten en ze laat strafzaken veel te lang duren, waarmee ze in strijd handelt met de zogeheten ‘completion strategy’: de plannen om het werk van het Tribunaal binnen enkele jaren af te ronden.    

Citaat cables 

‘Meron legde uit dat Del Ponte “een mediafiguur is die voornamelijk is geïnteresseerd in haar eigen nalatenschap”. Ze heeft “absoluut geen idee van management” en “heeft geen controle over haar staf”.     

Argos

De baas van een VN-Tribunaal die er bij de Amerikaanse ambassadeur voor pleit om de hoofdaanklaagster weg te werken: dit lijkt een nogal onalledaagse kwestie. We leggen de cable daarom voor aan drie zeer ervaren Nederlandse rechters. Alle drie willen ze alleen anoniem reageren. Een van de drie wijst ons op een aantal verzachtende omstandigheden. Een internationaal tribunaal is volgens hem - veel meer dan rechtbanken in Nederland - een soort eiland. De president van zo’n tribunaal heeft een verantwoordelijkheid voor het gehele tribunaal, en dit zou de bemoeienis van Meron met het bureau van de aanklager volgens hem wellicht deels kunnen rechtvaardigen.  De andere twee rechters zijn stelliger. Wat hier is gebeurd, zegt de een, ‘is niet bepaald netjes’. Meron heeft volgens hem kennelijk heel korte lijntjes met Amerikaanse diplomaten, en bemoeit zich niet alleen met de bedrijfsvoering van de hoogste aanklager, maar ook met diens beleid. En dat is ‘uiterst ongebruikelijk’.  Voor de derde rechter roept het voorval de vraag op ‘of hier nog wel sprake is van onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak’.     

Citaat oud-rechter

‘Wat Meron hier heeft gedaan, is volstrekt ontoelaatbaar.’  

Argos

Dat zegt een oud-rechter bij het Joegoslavie-Tribunaal. Maar ook hij wenst anoniem te blijven.         

Muziek  

Argos

We leggen de cables ook voor aan hoogleraar Van der Wilt.   

Van der Wilt

Vraag: Dan wou ik u iets laten zien. Ik geef u ook nog de mogelijkheid...als u d’r niks over wilt zeggen...want ik overval u ermee, maar ik doe dat welbewust.  'Ja.'

Vraag: Maar ik wil er u even laten kijken... (geblader)  'O, ja, ja, ja. Ja, ik heb daar wel eens van gehoord, van deze verhalen, ja…Ja, dat is natuurlijk toch...Ik vind dat… ja, het is wel… eigenlijk kwalijk hoor. Het is eigenlijk wel kwalijk. Als ik dit zo inderdaad zo…'

Vraag: Kunt u eens zeggen wat u hier nu leest? 'Nou ja, je ziet, je ziet dat Meron kennelijk dus enige druk heeft uitgeoefend om te voorkomen dat Del Ponte wordt herkozen. Ja dat is kennelijk het idee. En dat zou dus wijzen op een mogelijke vermenging van de rechterlijke macht met het OTP. Ja. En eh, dat is eh, dat is nogal wat, eigenlijk. Dat is nogal wat.'

Vraag: Want? 'Nou, Meron lijkt de verdenking op zich dat hij zich niet heeft gehouden aan het beginsel van onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak. Want hij gaat zich bemoeien met de aanstelling van een prosecutor. En dat is…ja, dat is…nou, ik zou bijna zeggen: dat is een doodzonde. 'Kijk, een rechter die moet beoordelen wat een prosecutor voorlegt. Een prosecutor maakt een keuze van: wat ga ik vervolgen, wie ga ik vervolgen, waarvoor? En als de rechter zich met dat beleid gaat bemoeien, op wat voor manier dan ook, dan is dat verkeerd. Want het enige dat hij moet doen is: u legt mij dat voor, en ik geef er dat oordeel over. Dat is eigenlijk zoals het zou moeten zijn. Dus dit is toch wel een hele foute actie.'          

Argos

Van der Wilt vermoedt wel dat Meron in 2003 oprechte zorgen had over het functioneren van hoofdaanklaagster Del Ponte. Alleen had hij die niet moeten delen met de Amerikaanse ambassadeur, maar met de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.  

Van der Wilt

'Dat is natuurlijk degene die de prosecutor aanstelt. En degene ten opzichte van wie zij verantwoording schuldig is. Dus dat had ie moeten doen. Maar ja, hij heeft natuurlijk wel een verleden in de Amerikaanse diplomatieke dienst en dergelijke. Dus hij is daar bij betrokken geweest. Dus waarschijnlijk heeft hij gedacht: nou, zo kom ik er ook wel uit.'

Vraag: En waarom was het dan beter geweest als hij naar de VN gestapt was? 'Nou, om elke mogelijke verdenking van belangenverstrengeling te voorkomen. De prosecutor die mag op geen enkele manier beïnvloed worden door staten. En dat is natuurlijk precies het idee dat je de Veiligheidsraad…ja, de Veiligheidsraad is natuurlijk ook een vertegenwoordiging van staten, dat weten we allemaal. Maar er is toch een soort van checks and balances. Maar als jij op een gegeven moment his master’s voice wordt van een staat, dan is het natuurlijk over en uit. Dat zou heel slecht zijn.'  

Muziek   

Argos

We hebben Carla del Ponte om commentaar op de cables gevraagd. Zij heeft niet gereageerd. Ook rechter Meron vroegen we of hij met ons over deze kwestie wil spreken. Maar een woordvoerder van het Joegoslavië-Tribunaal laat weten:   

Citaat woordvoerder Meron 

‘De president is op dit moment zeer druk en het is voor hem nu niet mogelijk om te worden geïnterviewd.’   

Argos

We hebben ook aangeklopt bij de Verenigde Naties in New York. Te beginnen bij secretaris-generaal Ban Ki-Moon. Maar we worden van het kastje naar de muur gestuurd, en niemand wil reageren.   

muziek  

Argos

Uiteraard vormt de cable geen hard bewijs dat Meron als President van het JoegoslaviëTribunaal zich heeft laten influisteren door de Verenigde Staten. Maar de vonnissen in de zaken van Perisic en Gotovina blijven opmerkelijk.  Onlangs kwam er kritiek op de vonnissen uit heel andere, onverwachte hoek. Dat ontdekte ANP-journalist Thomas Verfuss.   

Verfuss

'Zeer interessant is wel dat eind september de hoogste rechters van de kamer van beroep van een ander internationaal hof hier in Nederland in een zeer vergelijkbare situatie een andere uitspraak hebben gedaan. De zaak tegen Charles Taylor. Expresident van Liberia. De zaak tegen Tayler is heel vergelijkbaar met de zaak tegen Perisic. Want in beide gevallen ging het om iemand een strijdende partij in het buurland had gesteund met wapens en andere middelen. Perisic is in hoger beroep vrijgesproken. De rechters in de kamer van beroep in de zaak tegen Taylor kwamen tot een ander oordeel dan Meron in Perisic.'  

Vraag: Dus de rechters in de kamer van beroep in het Sierra Leone-Tribunaal volgden niet de lijn die Meron heeft gevolgd in het Joegoslavie-Tribunaal in de zaak tegen Perisic? 'Nee, ze zijn daar heel bewust van afgeweken. Hoewel zij volgens het statuut van het hof moeten kijken naar wat het Joegoslavië-Tribunaal zegt. Maar zij zijn daar bewust van afgeweken, want zij vonden dat de uitspraak van Meron onvoldoende is onderbouwd. Zij vonden dat Meron niet overtuigend en duidelijk heeft aangetoond dat wat volgens hem volkenrecht is, ook daadwerkelijk het geldende internationale recht is.'     

Argos

En daardoor is volgens Verfuss nu volkomen onduidelijk hoe soortgelijke rechtszaken in de toekomst gaan uitpakken.    

Verfuss

'De advocaat van Charles Taylor heeft heel treffend gezegd: er is nu sprake van een chaotisch landschap, zei hij. Er is dus sprake van een situatie waarbij vonnissen van internationale hoven op essentiële punten met elkaar in tegenspraak zijn. En het gaat er nu om te bezien wat het Internationaal Strafhof daarmee doet.' 

Vraag: En welk kamp dus wint. 'Ja, precies. Want die hoven waar Meron werkt en waar Taylor is veroordeeld, zijn tijdelijke hoven. Het Joego-Tribunaal gaat sluiten, het speciaal hof voor Sierra Leone gaat nog eerder sluiten, want ze zijn nu klaar met hun laatste verdachte. Een belangrijk aspect van wat zij nalaten aan erfenis, is de jurisprudentie die kan worden geciteerd bij het Internationaal Strafhof. Dat is het enige int hof voor oorlogsmisdadigers dat blijft, dat permanent is. En daar zal men dus, bij gebrek aan andere precedenten, inspiratie zoeken bij wat het Joegoslavië-Tribunaal en het hof voor Sierra Leone hebben beslist. En daar is nu op een cruciaal punt volledige tegenstelling tussen beide hoven.'

Vraag: Wat zou nou een andere reden kunnen zijn voor deze verandering in rechtspraak van Meron…een andere reden dan: het komt de Amerikanen of Israëlisch niet uit? Wat kan een andere reden zijn? 'De andere reden…'

Vraag: of is die er niet? 'De officiële reden is voortschrijdend inzicht, en dat in deze zaak, met deze feiten, het internationale recht zo hoort te worden toegepast.'  

Vraag: Ja, volgens hém. 'Volgens hem ja. Maar daar zeggen dan de beroepsrechters in de zaak-Taylor van: dit is helemaal niet duidelijk en niet goed onderzocht, niet goed onderbouwd.'  

Vraag: Dus we hebben vastgesteld: of voortschrijdend inzicht, of druk, beïnvloeding, masseren door Amerikanen, Israëli’s.  'Dit zijn de twee mogelijke verklaringen die gegeven worden, ja. En ik zie niet een, twee, drie een derde.'

Vraag: En nu zet ik jou het mes op de keel en je moet kiezen tussen die twee. Wat klinkt het meest plausibel? 'Gelet op de zwakke onderbouwing van de recente jurisprudentie kan men geneigd zijn aan te nemen dat de politieke belangen zoals Harhoff die beschrijft een rol hebben gespeeld.'  

AFKONDIGING Max van Weezel

U hoorde een reportage van Huub Jaspers, Eric Arends, Job van der Meiden, Stefan Heijdendael en Kees van den Bosch.  De techniek was in handen van Alfred Koster.  We hebben de hele week geprobeerd een reactie te krijgen van de opdrachtgever van rechter Meron: de Verenigde Naties. Nou, als het om zwarte Piet gegaan, was dat vas snel gelukt. Maar dit keer niet. Want niemand bij de VN kon of wilde onze vragen beantwoorden.    

 

 

 *** EINDE TRANSCRIPTIE***