Bijns naar Douwesz

Katja de Bruin ,

Schrijfster Minke Douwesz krijgt de Anna Bijns Prijs 2012 voor haar roman 'Weg'. Andere genomineerden waren Saskia de Coster, Elke Geurts, Vonne van der Meer, Charlotte Mutsaers en Carolina Trujillo. Lees hieronder het artikel dat Katja de Bruin schreef over de scheve toekenning van literaire prijzen.

Toen Renate Dorrestein, Anja Meulenbelt, Caroline van Tuyll en Elly de Waard in 1985 de Anna Bijns Prijs in het leven riepen, was dat vooral om tegenwicht te bieden aan de P.C. Hooftprijs. Die was in 1985 vier keer aan een vrouw uitgereikt, en 31 keer aan een man.

 

Sinds 1985 zijn daar gelukkig nog wel een paar vrouwen bijgekomen, maar de verhoudingen blijven erg scheef. Niet alleen bij de P.C. Hooftprijs trouwens, ook de AKO- en de Librisprijs gaan vrijwel altijd naar mannen.

 

Sinds 1994 werd de Libris Literatuurprijs zeventien keer uitgereikt aan een man en twee keer aan een vrouw. De AKO ging sinds de oprichting in 1987 twintig keer naar een man en vijf keer naar een vrouw.

 

Gezeur, vinden veel schrijvers en critici, onder wie ook vrouwen trouwens. De jury’s van al deze prijzen bestonden immers lang niet altijd uit louter mannen. Een van de vele theorieën over dit onderwerp is dat juist vrouwelijke juryleden zo graag serieus genomen willen worden door hun mannelijke collega’s, dat ze opzettelijk de vrouwelijke kandidaten passeren. Zo kun je in elk geval nooit worden beticht van voortrekkerij van de eigen sekse; een verwijt dat mannen nooit wordt gemaakt in dit verband.

 

Marja Pruis memoreert in haar geweldige essaybundel Kus me, straf me (Nijgh & Van Ditmar) hoe Bernard Dewulf in 2010 de Libris Literatuurprijs won met Kleine dagen; schetsen over zijn huiselijk leven, zijn vrouw, zijn kinderen en godbeterhet zelfs zijn tuin. Het juryrapport repte van ‘een fascinerende schildering van de evolutie van het samenleven in een gezin’.

 

Ja, zo kun je het ook noemen inderdaad. Toch zal geen vrouw die serieus genomen wil worden als literaire schrijver het in haar hoofd halen zich bij een uitgever te melden met een bundel stukjes over haar gezinsleven. Voor je het weet, beland je in de Bruna op de tafel naast Daphne en Aaf en kun je fluiten naar die Librisprijs.

 

Sommige tegenstanders van vrouwenprijzen reppen van ‘literaire apartheidspolitiek’ en betogen dat ‘ware kwaliteit’ vanzelf komt bovendrijven. Helaas is dat onzin. Prachtige boeken blijven regelmatig volslagen onopgemerkt, zowel door critici als door lezers. Elke jury die zulke vergeten pareltjes uit de papierberg weet te vissen, is dus goud waard.

 

Dat de Anna Bijns Prijs bij het publiek niet erg bekend is, ligt niet alleen aan het feit dat het een vrouwenprijs is, maar vooral ook aan de ingewikkelde constructie. De oorspronkelijke opzet was een oeuvreprijs,  zoals de P.C. Hooftprijs, maar in 2005 werd de prijs omgevormd tot een tweejaarlijkse titelprijs. Dat betekent dat de prijs vanaf toen bedoeld was voor een enkel boek, zoals bij de AKO en de Libris, maar dat hij maar eens in de twee jaar wordt uitgereikt. En om het nog iets complexer te maken: de ene keer gaat de prijs naar poëzie, de andere keer naar proza.

 

Dat betekent dat je als romanschrijfster vier jaar geduld moet hebben voordat je mogelijk eens aan de beurt komt. Omdat het vanwege een bestuurswissel dit jaar zelfs drie jaar geleden was dat de prijs voor het laatst werd uitgereikt, kon de jury zelfs kiezen uit de oogst van vijf jaar. Een mer à boire dus.

 

Wat voor shortlist leverde dat op?

 

Dit is van mij van Saskia de Coster (Prometheus, 2009)

 

Weg van Minke Douwesz (Van Oorschot, 2009)

 

Lastmens van Elke Geurts (Nieuw Amsterdam, 2010 )
 
De vrouw met de sleutel van Vonne van der Meer (Contact, 2011)
 
Koetsier Herfst van Charlotte Mutsaers (De Bezige Bij, 2008)
 
De terugkeer van Lupe García van Carolina Trujillo (Meulenhoff, 2009)
 
Charlotte Mutsaers is de enige die met haar veelgeprezen roman Koetsier Herfst ook de shortlist van een reguliere prijs haalde. Zij werd in 2009 genomineerd voor de Librisprijs (die vervolgens naar Dimitri Verhulst ging voor Godverdomse dagen op een godverdomse bol). 
 
Minke Douwesz won met Weg de Opzij Literatuurprijs 2009 en Carolina Trujillo kreeg de BNG Nieuwe Literatuurprijs 2010 voor De terugkeer van Lupe Garcia. De rest werd overwegend goed tot zeer goed besproken en sleepte hier en daar een notering op een longlist in de wacht. 
 
Welke vrouwen vielen er wel in de reguliere prijzen?

 

P.C. Hooftprijs:

Amoene van Haersolte (1947)
Anna Blaman (1956)
Ida Gerhardt (1979) 
M. Vasalis (1982)
Hella S. Haasse (1983)
Elisabeth Eybers (1991)
Judith Herzberg (1997)
Eva Gerlach (2000)
Charlotte Mutsaers (2009)
 
Libris Literatuurprijs:
Frida Vogels (1994)
D. Hooijer (2008)
 
AKO Prijs:
Brigitte Raskin (1989)
Margriet de Moor (1992)
Connie Palmen (1995)
Doeschka Meijsing (2008)
Marente de Moor (2011)

 

 

Uit het juryrapport:

 

'De Anna Bijns Prijs 2012 gaat naar Weg, van Minke Douwesz, juist omdat het boek maar niet weg wilde gaan. De hoofdpersonen zetten zich vast in onze hoofden. De roman begint als een overzichtelijk verhaal over een worstelende promovenda met problemen thuis en een oogje op de bibliothecaresse. In Douwesz’ handen wordt dat met ijzige precisie veranderd in een relaas over twee vrouwen die elkaar gevangen houden. Niet toevallig laat Douwesz haar hoofdpersoon in de eerste alinea de volgende zin opschrijven: ‘Seksualiteit is voor sommige meisjes wat een leeuw is voor een kudde grazende gazellen: zodra het gevaar aan de horizon opdoemt, stoppen zij met eten.’ Bevriezen in het aangezicht van het gevaar, dat is wat Edith en Norma doen, elk op eigen wijze.

 

Daarbij grijpt Douwesz de lezer in gefascineerde verbijstering. Eerst weet ze met elke nieuwe scène de verhouding tussen Edith en Norma nog beklemmender te maken, zodat je vanzelf gaat smachten naar het moment dat deze vrouwen zich van elkaar gaan bevrijden. Maar als Edith de relatie dan eindelijk beëindigt, blijkt dat de opmaat voor een periode van nog veel pijnlijker verbondenheid. De durf waarmee Douwesz haar personages in elke scène nog wat verder in de misère duwt, maakt Weg tot een fascinerend, spannend en razend knap boek.

 

 

Overhandiging van de check van tienduizend euro en de bijbehorende trofee geschiedt op donderdag 22 november in De Rode Hoed in Amsterdam. Kaarten zijn gratis, maar reserveren is noodzakelijk. Dat kan op: info@annabijnsprijs.nl