Ware liefde overwint alles

Maarten Westerveen ,

Onder het bewind van Stalin stierven in de Goelag miljoenen mensen. Lev Mishchenko en Svetlana Ivanova overleefden de straf- en werkkampen van het Sovjetregime. De Britse historicus Orlando Figes heeft hun correspondentie verwerkt in het boek 'Schrijf je me?'. Een verslag van de liefde in een onmogelijke tijd.

In een interview voor de Financial Times meldde Phillip Roth dat hij geen fictie meer leest. Het gevolg van voortschrijdend inzicht, aldus de schrijver. Na het lezen van Orlando Figes' Schrijf je me? kon ik hem wel volgen. Het verhaal van Lev en Sveta zou als roman volkomen ongeloofwaardig lijken. Sterker nog, mensen die de gruwelen van het Stalinisme hebben overleefd zouden zich zelfs enigszins beledigd kunnen voelen. Maar Schrijf je me? is geen fictie maar een prachtig, waargebeurd, pleidooi voor de liefde, in al zijn vormen.

De hoofdrolspelers zijn Lev Mishchenko en Svetlana Ivanova, twee door en door oprechte Russische jongeren die begin jaren veertig schoorvoetend verliefd worden. En terwijl die liefde voorzichtig opbloeit breekt in het westen de oorlog uit. Lev moet naar het front, wordt onmiddellijk gevangen en wordt bij uitlevering direct naar de Goelag gestuurd. Lev wordt op basis van zijn kennis van het Duits (niet vreemd voor een wetenschapper zoals hijzelf) als spion veroordeeld. Tien jaar Siberië wacht.

Maar waar de meeste liefdes door dit soort totalitair geweld vermorzeld worden blijft die van Sveta en Lev juist levend. Met groot gevaar voor hun levens blijven ze schrijven. In prachtig geschreven brieven houden de twee elkaar meer dan tien jaar in leven. De correspondentie vertelt het complete verhaal van het leven van twee mensen die in onmenselijke omstandigheden aan hun mens zijn vasthouden. Geholpen door anderen slaagt Sveta er zelfs in zichzelf het kamp binnen te smokkelen. Het bewijs dat zelfs Stalin de menselijke geest niet geheel kon onderdrukken.

Schrijf je me? is voor iederen die Orwells 1984 zwaarmoedig heeft neer moeten leggen, voor iedereen die kranten somber doorleest en zich afvraagt of het allemaal goed kan komen. De foto van het stel, in 2008 gemaakt, geeft daar een onomwonden antwoord op.