Aftelkroniek #71

Jeroen van Kan ,

Voor ik het wist had ik alweer plaatsgenomen op m'n stokpaardje. Zodra ik een boekenbijlage opensla en een schrijver weer eens geprezen wordt om het spaarzaam gebruik van woorden, dan grijp ik al naar de teugels.

Ik word nogal moe van de show don’t tell-doctrine die hoogtij viert in de letteren. Vertellers hebben de modegolf mee. Hoe kariger, hoe beter. Hoe effectiever en efficiënter, hoe beter. Geen overdaad graag. ‘Er staat geen woord teveel in!’ Dat is een aanprijzing. Nederland lijdt niet aan een horror vacui, maar aan een angst voor de volheid. Ooit het Joodse bruidje van nabij bekeken? Is behoorlijk wat verf in gaan zitten. Had Rembrandt daar effectiever te werk moeten gaan? Ooit een boek gelezen van Henry James? Schrap de helft van de tekst en je houdt nog steeds een leesbare roman over. Heeft James daarom gezondigd tegen het more is less-beginsel? Ja, gozijdank wel. Proust had ook een sobere novelle kunnen schrijven over een theebiscuitje. Heeft hij gelukkig niet gedaan. Ooit een partituur van Bach onder ogen gekregen? Veel noten hoor. Als je zestig procent schrapt hou je Satie over. Is toch ook mooi?
 
Natuurlijk lees ik ook graag boeken waarin geloofwaardige mensen voorkomen, boeken waarin een verhaal wordt verteld dat dermate boeit dat je moeiteloos naar de laatste bladzijden glijdt. Maar de gemiddelde televisiefilm kijkt ook heel makkelijk weg en toont me ook vaak mensen in wie ik binnen het bestek van de film kan geloven. Maar heb ik automatisch met kunst te maken als alle vertelconventies keurig in acht zijn genomen? Kunst als procédé. Literatuur als opeenstapeling van aan te leren vaardigheden. Lang leve de schrijversvakschool.

Twee pagina's uit een boek van schrijver Freek Kinderdijk. Hij heeft zich zo bekwaamd in spaarzaam vertellen dat hij geen woorden meer nodig heeft.

Een prachtig verhaal dat vervat is in stilistisch dor proza kan ik niet echt van genieten. Het wemelt van de boeken van schrijvers die niet houden van mooischrijverij, die gewoon een verhaal willen vertellen zoals je een muur wit. Niets mis mee, maar ik wil ook weleens wat anders dan een kundig in de latex gezet wandje.
 

Nee, ik hou niet alleen van volle schrijvers. Kafka schreef kaal. Tsjechov schreef kaal. F.B. Hotz schreef kaal. Ontkracht ik daarmee m’n punt? SMS ‘ja’ als u vindt dat ik m’n betoog zojuist eigenhandig om zeep heb geholpen en ‘nee’ als u vindt dat mijn gelijk nog steeds overeind staat. Voor de winnaar heb ik een prachtige gum in leren foedraal in petto.