‘Duits Europadebat kan leren van taboeloos Nederland’

Bertus Bouwman ,

Het Duitse debat over Europa is saai, staat stijf van de taboes en vergroot de afstand tussen elite en burgers. Dat schrijft de Süddeutsche Zeitung. Het enige wapen daar tegen is een open discussie zoals in… Nederland.

Nederland van Buiten

Nederland van Buiten is een rubriek van Grenzeloos waarin we laten zien hoe er in buitenlandse media over Nederland wordt bericht.

Commentator Thomas Kirchner was aangenaam verrast door het verschijnen van het boek 'Thuis in de tijd' en met name door de auteurs Geert Mak en Thierry Baudet, schrijft hij in de Süddeutsche Zeitung. Tegenpolen die ondanks hun verschillende denkbeelden het gesprek aan gaan.

Mak is bekend in Duitsland als de links-liberale schrijver van het boek In Europa. Het multiculturele Europa ligt hem dicht aan het hart, heel anders dan bij Baudet. ‘Een nationalistisch-conservatieve eurocriticus, die werkt als een rode lap op liberalen. Hij houdt weliswaar afstand van Geert Wilders, maar hij provoceert zo erg dat hij op het randje van het respectabele loopt.’

Dat de schrijvers samen een boek schrijven, terwijl ze recht tegenover elkaar staan in de arena van Europa, is een sensatie in Duitsland. ‘Moedig dat Mak zich inlaat met de jonge wildebras.’ De schrijvers zeggen uit de loopgraaf te willen klimmen om zo de oorverdovende stilte tussen beide kampen te doorbreken.

Kritiek is taboe

AFP-leider Bernd Lucke

In april 2013 werd Alternative für Deutschland (AfD) opgericht, een partij onder leiding van de ietwat houterige professor macro-economie Bernd Lucke uit Hamburg. Een schok ging door Duitsland. Mopperen op Europa mag, maar daadwerkelijk kritiek hebben, of zelfs maar overwegen om uit de euro te stappen: dat ging te ver. Al snel werden de professor en de zijnen in de rechts-extreme hoek gedrukt. Op verkiezingscampagne vielen linkse activisten hem aan.

De Bondsdag haalde de AfD de kiesdrempel op een haar na niet. Wel snoepte het zoveel stemmen van de liberale FDP af dat die uit de Duitse Tweede Kamer verdween. Met de Europese Parlementsverkiezingen in mei in aantocht, staat de FDP nog lager in de peilingen en lijken de eurocritici ondanks strubbelingen binnen de partij zeker van een plekje in Europa. Ze staan op 8 procent in de peilingen, ruim boven de kiesdrempel van 5 procent.

Leren van Nederlandse losheid

Het verkrampte debat kan veel leren van Nederland, schrijft Kirchner. Hij beschrijft het proces dat Nederland doorliep. Van het braafste politiek-correcte jongetje van de klas in de jaren negentig tot aan het Nederlandse 'nee' tegen de Europese grondwet in 2005. Via Frits Bolkestein (VVD), Paul Scheffer en Pim Fortuyn belandt hij bij Geert Wilders (PVV). ‘Uiteindelijk leerden gevestigde partijen dat het geen zin heeft om lieden als Wilders te demoniseren. De les: wanneer we niet luisteren en accepteren wat de burger werkelijk drijft, dan verliezen we ze helemaal.’

Een politicus die dit vrijere denken verpersoonlijkt, is volgens Kirchner minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA). ‘Kijk eens naar de speech die hij gaf tijdens de Zeitgeist-conferentie in 2013. Met humor, maar ook serieus pleit de sociaaldemocraat voor een op eerlijkheid gebaseerde hergeboorte van Europa. Timmermans waarschuwt dringend voor de Europese elite die “altijd precies weet waar de reis heen moet”.’

Handelaren in angst

Dat er in Duitsland geen salonfähige rechtse intellectuelen zijn heeft met 's lands verleden te maken. Ze zijn nodig, omdat anders de kloof tussen de links-liberale elite en de burger groter wordt, schrijft Kirchner. ‘De handelaren in angst hebben het makkelijk, omdat ze met simpele leuzen als enige de harten van veel mensen kunnen bereiken.’

Steeds minder mensen zien Europa zitten en daarom verdient het acuut een restauratie, betoogt Kirchner. ‘Niet meer alleen voor de elite, maar voor alle geëmancipeerde Europeanen. Uiteindelijk zal er gestemd worden over de toekomst van Europa. En dat referendum valt moeilijk te winnen, als het debat niet opener en eerlijker wordt.’

Archief Duitsland