'kaukasisch Emiraat bloedt dood'

Steeds meer islamitische strijders uit de Kaukasus sluiten zich aan bij de Islamitische Staat in Syrië en Irak. Hele families vertrekken uit republieken als Dagestan en Tsjetsjenië omdat het Kaukasisch Emiraat waar ze zich eerder hard voor maakten, geen successen boekt. Hoogleraar Oost-Europese studies Michael Kemper legt in Bureau Buitenland uit wat er aan de hand is.

Na twee bloedige Tsjetsjeense oorlogen komt in 2005 Ramzan Kadyrov aan de macht in Tsjetsjenië. Kadyrov, een vertrouweling van Vladimir Poetin, heeft als taak de orde in de regio te handhaven en te voorkomen dat er een islamitische regio (lees:emiraat) in de Kaukasus ontstaat. Iets waar hij volgens Kemper in slaagt: 'De regio is de laatste jaren een stuk rustiger geworden.

Kadyrov krijgt van Poetin de nodige militaire steun en heeft de middelen vijanden te liquideren. In de regio, maar ook daarbuiten.' Hij wijst op de liquidatie van Oemar Israilov in Wenen, op 13 januari 2009. De voormalige lijfwacht van kadyrov wordt uit het veld geruimd omdat hij een aanklacht tegen Kadyrov had ingediend bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens.

Syrië lonkt

De grote macht van Poetin via Kadyrov maakt dat het Kaukasisch Emiraat wankelt. Verschillende kopstukken werden gedood, inclusief oud-leider Dokka Oemarov. Zijn opvolger Ali Abu Mohammed neemt het roer in oktober 2010 over, maar verliest de grip op fundamentalistische strijders. Al meer dan 2000 Tsjetsjenen, Dagestanen en Russen vertrokken naar IS in Syrië en Irak.

Kemper: 'Dat de Kaukasiërs naar IS gaan heeft verschillende redenen. Syrië en Irak zijn toegankelijk omdat er al een flinke Tsjetsjeense diaspora woont. Die bestaat uit vluchtelingen die in de jaren negentig de oorlogen met Rusland in Tsjetsjenië ontvluchtten. Maar belangrijker is misschien wel het doel: ze willen in een kalifaat wonen. Thuis, in de Kaukasus, zien ze dat niet meer gebeuren.'
 
Veel Dagestanen en Tsjetjenen zijn door de gevoerde oorlogen in Zuid-Rusland goed georganiseed. Kemper: 'Binnen IS zie je dan ook dat ze op hoge posten terecht komen, IS heeft baat bij de ervaringen van de Kaukasiers.' Daarnaast spreken veel van het Arabisch, doordat na de val van het Sovjet-regime een de Islam in de Kaukasus in een bloeiperiode is gekomen volgens Kemper.

Strijd om het kalifaat

Volgens Kemper voeren Islamitische Staten als IS en Boko Hraam niet alleen tegen lokale regeringen, maar ook tegen elkaar. 'Het kalifaat is de zuiverste islamitische bestuursvorm en eist de politieke erfenis van de profeet Mohammed op. Er zijn op dit moment drie groeperingen in de wereld die het kalifaat claimen: IS, Boko Haram en het Kaukasisch Emiraat.' Maar het is volgens Kemper een misverstand dat de kalifaten samen één doel nastreven: 'Er kan maar één kalifaat zijn. Een kalifaat is per definitie een monopolie.'

Die strijd lijkt het Kaukasisch Emiraat in ieder geval te verliezen. Kemper: ‘Het kan goed dat het Emiraat op den duur verdwijnt of verder verzwakt. Maar er zullen ook in Tsjetsjenië vrijheidsstrijders actief blijven. En de angst voor Rusland is uiteindelijk dat deze strijders terugkomen.’