2Doc, donderdagavond 23.55 uur NPO2

Warriors from the North (promo)

Jezelf opblazen en onschuldige omstanders doden. Waarom doe je dat? De documentaire Warriors from the North probeert in de ziel te kijken van een zelfmoordenaar.

Elmar Veerman,

-----------------------------------------------------------------------------------
2Doc: Warriors from the North
NPO 2, 23.55-0.58 uur
-----------------------------------------------------------------------------------

Door Elmar Veerman

Mogadishu, Somalië. Een jaargang jonge dokters staat op het punt af te 
 studeren en dat is een grote gebeurtenis in het door burgeroorlog verscheurde land. Het oog van de camera glijdt langs de keurig geklede aanwezigen. Abdi, een Somalische jongeman die in Denemarken is opgegroeid, heeft een gespannen uitdrukking op zijn gezicht. Maar wie zou dat niet hebben in zijn situatie? Een toespraak begint. En dan: een enorme knal. Abdi heeft zichzelf opgeblazen en sleurt tientallen mensen mee de dood in.


Hoe komt zo’n jongen tot zo’n afschuwelijke daad? Wie dat wil weten, doet er goed aan te kijken naar de documentaire Warriors from the North van de Deense regisseurs Nasib Farah en Søren Steen Jespersen. De film begint met beelden van deze zelfmoordaanslag. Het verhaal draait om een groep jongens van Somalische afkomst in Kopenhagen, de groep waarin Abdi radicaliseerde. Lastig te verfilmen, want die groep bestond niet meer toen de opnamen begonnen.

Farah en Jespersen hebben toch een boeiende vorm gevonden, waarin de lotgevallen van twee vrienden centraal staan. Muhammad heeft zich net als Abdi aangesloten bij de Somalische terreurgroep Al Shabaab. Zijn vader, die als schoonmaker werkt in pretpark Tivoli, doet per telefoon pogingen hem terug naar Denemarken te krijgen, maar verliest gaandeweg de hoop. Elk moment kan het bericht komen dat zijn zoon een zelfmoordaanslag heeft gepleegd.

Silhouet

De andere jongen, die naamloos blijft, is in Kopenhagen gebleven. Uit lafheid, vindt hij zelf. Hij heeft warme herinneringen aan de vriendengroep die hem even het gevoel gaf dat hij er niet alleen voor stond. Ze keken samen naar video’s van Al Shabaab en andere terreurgroepen, discussieerden over de ware Islam en snakten naar aktie. Na een politie-inval viel de groep uit elkaar. Een gefilmd interview met deze jongen was geen optie, vertelt Jespersen, want hij wilde absoluut niet herkenbaar zijn. Een acteur spreekt zijn teksten uit, en hijzelf komt slechts als wazig silhouet in beeld.

De vorm van de film komt voor zijn rekening, maar het idee komt van mede-regisseur Nasib Farah, vertelt Jespersen: ‘Nasib is zelf ook van Somalische afkomst. Hij groeide op met deze jongens, had net zo’n jeugd en worstelde met dezelfde problemen. Hij kon zich dus goed inleven en hij had alle contacten. Maar je kunt hem nu niet spreken, want hij is in Somalië voor een volgend project.’

In de documentaire zijn beelden van terreuraanslagen en gevechten verwerkt, en ook korte interviews verwerkt met jonge strijders die uit westerse landen zijn gekomen om mee te vechten voor Al Shabaab. Ze geven antwoord in de taal van die landen. Onder hen een jongen uit Nederland, die is gekomen om te vechten. En te sterven, want hem wacht het paradijs. Dat geldt trouwens ook voor eventuele onschuldige burgerslachtoffers, dus hij vindt het geen probleem om die te maken.

Kritiek

De Deense televisie heeft Warriors from the North in oktober uitgezonden. Hoe waren de reacties? Jespersen: ‘De Somalische gemeenschap maakte zich van tevoren heel druk en veel mensen distantieerden zich bij voorbaat van de film. Maar na de uitzending waren er vooral constructieve discussies. Ook buiten die gemeenschap; tot dan toe ging de discussie hier in Denemarken vooral over het afpakken van paspoorten en het straffen van jihadstrijders. Nu beginnen mensen te snappen dat je ook moet kijken naar de motieven van die jongens. Wat is onze rol als samenleving, en wat kunnen we doen om te voorkomen dat ze de behoefte krijgen om zich bij een terreurorganisatie aan te sluiten?’

Kreeg Jespersen niet de kritiek dat hij te veel begrip kweekt voor zelfmoordterroristen? ‘Nee, eerder het omgekeerde. Mensen zeiden dat de film wat te weinig inging op de beweegredenen van die jongens. En daar ben ik het eigenlijk wel mee eens. Daarom zijn we nu met een project bezig waarin we daar dieper op in gaan.’

Na militaire tegenslagen zit Al Shabaab inmiddels in het nauw. Daardoor is de aantrekkingskracht van de beweging voor westerse jihadisten vrijwel verdwenen, zegt Jespersen. ‘Het probleem is nog even groot, maar tegenwoordig gaan zulke jongens liever naar Syrië of Irak.’

Lees ook het interview met de regisseurs op NPO Doc. Julia Kramer sprak ze op het IDFA.