2Doc:

Rumsfeld de taalgoochelaar

Intrigerend portret van Donald Rumsfeld, die als minister van defensie onder George W. Bush mede verantwoordelijk was voor de oorlog tegen Irak.

Gülhan Demirci,

2doc: The Unknown Known
Maandag 18 november, 23.50 uur op NPO
2

Donald Rumsfeld

Taal is een machtig wapen. Noem een militaire missie een ‘politietrainingsmissie’ en het leger wordt opeens civiel. Door een invasie te betitelen als ‘Blijvende Vrijheid’ verandert oorlog in vrede. En als we slachtoffers van een bombardement collateral damage noemen, klinkt het niet alsof het om mensen gaat.

Donald Rumsfeld, voormalig minister van defensie van Amerika, was zich als geen ander bewust van het effect van zijn woorden tijdens de vele persbijeenkomsten na 9/11 en het begin van de War on Terror. De VPRO vertoont de fascinerende documentaire The Unknown Known (2013) van de vermaarde Amerikaanse documentairemaker Errol Morris (van onder andere het Oscarwinnende The Fog of War, over een eerdere minister van Defensie: Robert McNamara).

In The Unknown Known goochelt Rumsfeld met definities en uitspraken. Naar eigen zeggen was hij erg bezig met het denken over ‘wat woorden betekenen, wat mensen denken dat ze betekenen en welke het beste gebruikt kunnen worden in het voordeel van de Verenigde Staten’. En zo worden bijvoorbeeld martelingen van gevangenen ‘agressieve behandeling’.

Zowel tijdens de persconferenties van destijds als in deze documentaire is Rumsfeld er een meester in om lastige of hem onwelgevallige vragen te ontwijken. Of hij weerspreekt simpelweg iets wat hij eerder heeft gezegd. Ook al staat het op beeld of in een van de vele memo’s (‘sneeuwvlokjes’) waarmee hij zijn omgeving bombardeerde.

Rumsfeld creëert zijn eigen waarheid, en als die niet meer voldoet, past hij die gewoon aan. Taal is voor hem geen middel om dingen te verhelderen, maar om ze te verhullen.

geen passieve houding

Wat wel helder wordt is dat Rumsfeld in zijn lange carrière (hij diende ook als minister van Defensie onder president Gerald Ford van 1975 tot 1977) nooit voorstander is geweest van een passieve houding, ‘als je vrede verlangt, wees dan voorbereid op oorlog’.

In zijn autobiografie Known and Unknown (2011) schrijft hij dat het verwijderen van Saddams wrede regime een stabielere en veiligere wereld heeft gecreëerd. De opmars van ISIS zal hij ongetwijfeld moeiteloos in dit beeld kunnen passen.

-------------------------------------------
The Unknown Known
was te zien op het International Documentary Film Festival Amsterdam 2013 en werd toen door verschillende kenners aangeraden. Nathalie Windhorst, die de film aankocht voor uitzending door de VPRO: ‘Beslist one to watch is de epische documentaire The Unknown Known van Errol Morris over Donald Rumsfeld. Niet verteld door journalisten, academici en andere kenners, maar door Rumsfeld zelf. Die keuze maakt deze documentaire zo goed, en ook zo passend bij de VPRO. Het levert een andere film op dan mensen verwachten. Door de man zelf te laten vertellen over de dilemma’s waarmee hij worstelde en de keuzes die hij maakte, krijgen we een film van binnenuit. Je hoeft het nog niet met hem eens te zijn, maar je krijgt wel een uniek inkijkje in zijn manier van denken.'