nieuwe site?

De poëzie van de kleine dingen

Tom Barman over Any Way the Wind Blows

Gerhard Busch ,

Hoewel al jaren de voorman van de succesvolle Belgische formatie dEUS wilde Tom Barman altijd al een film maken. Een 'fucking drie jaar' heeft hij aan zijn project gewerkt, resulterend in de wervelende ensemblefilm Any Way the Wind Blows.

De meeste popsterren willen een keer in een film spelen, Tom Barman, voorman van het Belgische dEUS, wilde een film maken. Moest een film maken. Dat wist hij al vanaf het moment dat hij in 1994 zijn eerste videoclip regisseerde.
In 2000 besluit hij daarom dEUS even naar de achtergrond te verhuizen en begint hij met het schrijven van een script. Drie jaar later is de film af: Any Way the Wind Blows, een wervelende ensemblefilm waarin acht verhaallijntjes bij elkaar komen op een warme junidag in Antwerpen.
Het gesprek met de 31-jarige Barman vindt plaats op een warme septemberdag in datzelfde Antwerpen, in café De Caveau, vlak bij het Centraal Station. In deze buurt, waar de zanger/regisseur zelf ook woont, werden de meeste scènes van de ruim twee uur durende film opgenomen. Barman: 'In mijn notitieboekje stond een uitspraak van Scorsese: Film what you know.' Dat werd een film met acht hoofdpersonages en met overwegend niet-professionele acteurs. Het mocht niet te makkelijk worden?
'Ik kreeg achteraf pas door hoe moeilijk dat was, een ensemblefilm. Ik ben heel intuïtief te werk gegaan. Dat heb ik van mijn muziek geleerd. Niet te veel vragen stellen vooraf. Er is altijd een reden waarom je doet wat je doet, en wat die reden precies is kan me op dat moment niet zoveel bommen.'

Word je dan niet verrast door je eigen film?
(denkt even na) 'Nee, maar het is een feit dat als je niet te veel de loep probeert te leggen op zaken die op het eerste gezicht niet echt duidelijk zijn, dat dat na jaren wel naar boven komt. Dat vind ik een heel intiem en warm moment, en dat is wat me voortdrijft.'

Zijn we dan te vroeg met het interview? Is de film nog niet op zijn plaats gevallen?
'Het loslaten is moeilijker dan verwacht. Hij is af, ik heb er fucking drie jaar aan gewerkt, het is mooi geweest! Ik wil zo langzaamaan beginnen aan een nieuw script en nóg laat deze film me niet los. Ik ben er ook nog altijd niet uit of hij goed is of niet.'

Wat zegt je gevoel?
'Ja, toch wel, denk ik. Ik probeer iets kleins te vatten en dat luistert heel nauw. Soms denk ik, hier heb ik het gemist, maar daar, daar lukte het wel!'

Waarom inzoomen op dat kleine?
'Ik weet het niet. Ik graviteer altijd naar de poëzie van de kleine dingen. Veel meer dan naar de grote gevoelens. Sommige mensen zeggen dat Garcin de enige is wiens verhaal af is. Oké, dat klopt, omdat er een soort resolutie is, maar dat vind ik dan net niet snappen wat ik wou zeggen. Want daar is het mij helemaal niet om te doen.
Nu, het is fijn voor Garcin, ik heb ook sympathie voor die man, en ik wilde ook wel dat het goed kwam. Maar bij Lara was het vanaf het begin de bedoeling dat het bij haar windstil zou zijn. Zij is vrijdagochtend Lara, vrijdagmiddag Lara, vrijdagnacht Lara en zaterdagochtend Lara. Het moment dat zij de deur in haar gezicht krijgt dichtgeslagen door haar schoonmoeder is voor mij juist zo'n moment dat de film wél goed gelukt is.
Misschien was het iets te ambitieus, maar in mijn film heb ik vooral de vaagheid willen vatten, de neutraliteit die we soms voelen. Moet het altijd passie zijn? Moet het altijd liefde zijn? Hoe vaak in een mensenleven voel je je niet neutraal?'

Dat is de kern van de film?
'Ik heb ooit lachenderwijs gezegd - dat moet je natuurlijk niet doen, want bepaalde mensen nemen dat dan weer serieus - dat Hitchcock ooit gezegd heeft: Film is het leven, maar dan met de saaie momenten eruit. Ik had daar op geparafraseerd: Mijn film is het leven, maar dan met de spannende momenten eruit .'

Dat is ook niet waar. Neem het feest, een hoogtepunt in de film, dat wel een half uur duurt.
'Het was mijn ambitie om er een geloofwaardig, vuil, sexy en rokerig feest van te maken. Daar komen alle personages samen, maar het was niet de bedoeling dat daar mathematisch - klik klak klik - alles op zijn plek zou vallen. Wat in veel ensemblefilms wel gebeurt. Ook daar moest de willekeur heersen. Zoals die ook in de titel van mijn film zit, in bepaalde personages, en in bepaalde handelingen van personages.'

Muziek houdt dat half uur bij elkaar, zoals muziek sowieso een belangrijke rol speelt in jouw film.
'Film what you know, hè. Dat de soundtrack jazzy zou worden, wist ik al toen ik nog bezig was met het script. Dat heeft te maken met mijn voorliefde voor jazz in films. Toen we doorkregen dat we muziek van Herbie Hancock voor een heel redelijke prijs konden krijgen, wisten we dat het goed zou komen. Wat klopte: van de 34 aanvragen hebben we maar twee keer nul op het rekest gekregen . Achteraf viel me op dat ook de elektronische nummers vrij jazzy zijn. Dat zijn zo van die kleine tekentjes dat je weet dat hoewel je intuïtief bezig bent, je ook consequent kan zijn.'

Op dat feest zegt een van de vrouwen dat ze zo gek is op het kijken naar mensen die naar andere mensen kijken. Hoor ik daar Tom Barman?
'Ja, maar dat is voor mij dan ook niets meer of minder dan de kernzin van de film. Dat zit ook in de scène met Firmin en zijn secretaresse Sandrine. Zijn perversie is niet het kijken naar zijn vrouw, maar kijken naar andere mannen die kijken naar zijn vrouw. Of in de relatie met Walter en zijn overburen.
Veel personages kijken uit ramen, kijken weg in de lucht, naar de straat. Dat moment op het feest is ook voor het eerst dat alle personages samen komen. Garcin kijkt naar Lara, Lara kijkt naar Walter, Walter kijkt naar Chouki, Chouki kijkt naar Firmin, Firmin kijkt naar Andrea, Andrea kijkt naar Windman en Windman kijkt naar ons. Daar komt de film voor mij samen.'

Wat is dat kijken dan?
'Ik denk dat alles neerkomt op de mens willen leren begrijpen. Nieuwsgierigheid vooral.'

Toch kom je niet zo veel van de personages te weten.
'Maar is kijken niet juist verbeelding, zelf je verhaal maken? Is dat niet veel interessanter dan het verhaal kennen. Hoe leg ik dat uit? Ik ben bezig met een clip voor Hooverphonic, die gaat over easy dating . Ken je dat? Dat is voor mannen en vrouwen tussen de 25 en 35 jaar. Die zetten zich aan lange tafels, praten drie minuten met elkaar en schuiven door. Achteraf vul je ja of nee in achter de namen van de mensen met wie je gesproken heb. Bij een match krijg je elkaars e-mailadres of telefoonnummer. Wij hebben dat gedramatiseerd voor de clip. Zochten figuranten onder de echte easy daters en ik heb zo met een paar van die gasten gesproken. Ik werd er niet goed van. Ik zag taferelen, die misschien helemaal niet waar hoeven te zijn, van eenzaamheid, pure eenzaamheid. Ik was er gewoon ziek van.
Dit om te zeggen dat hun small talk zo veel bij mij opriep. En via die omweg wil ik zeggen dat het voor mij veel belangrijker is om verhullend te werk gaan, dan om bijvoorbeeld bij Chouki te zeggen dat hij het flesje met pestbacillen steelt om dat hij dit en dat heeft meegemaakt in zijn jeugd, en het zo psychologisch allemaal te verklaren. Begrijp me goed, daar is niets mis mee, maar dat is niet hoe ik het wilde doen.'