nieuwe site?

Ten onder aan het McDieet

Interview met Morgan Spurlock

Gerhard Busch ,

Morgan Spurlock at gedurende een maand uitsluitend bij McDonald's. Big Macs als ontbijt, lunch en avondeten. Dit 'McDieet', vastgelegd in zijn documentaire Super Size Me, maakte Spurlock twintig kilo zwaarder en uiteindelijk doodziek. 'Ken je Leaving Las Vegas, waarin die vent zich dood drinkt? Dat idee.'

Deden de grote documentairemakers uit het verleden - Frederick Wiseman, de gebroeders Maysles - er juist alles aan om buiten beeld te blijven, tegenwoordig is het raadzaam om als maker juist zo veel mogelijk ín beeld te zijn. Superster Michael Moore (Bowling for Columbine, Fahrenheit 9/11) begreep dat als een van de eersten, en zijn ludieke onderzoeksjournalistiek in actie vindt steeds meer navolging. Bijvoorbeeld in Super Size Me van New Yorker Morgan Spurlock. De in eigen land uiterst succesvolle documentaire (opbrengst per 17 juli ruim 10 miljoen dollar) is een aanval op de terreur van fast food-ketens in het algemeen en McDonald's in het bijzonder. Rode draad in de film is Spurlocks beslissing om een maand lang alleen nog bij McDonald's te eten. Big Macs als ontbijt, lunch en avondeten.

Spurlock doet tijdens een heuse wereldtournee ook Nederland aan en is eind juni in Amsterdam. Eerste vraag aan de regisseur: Of het McDieet in Super Size Me als grap begon, of als serieuze onderzoeksjournalistiek?
Spurlock: 'Geen van beide. Ik wilde al langer een onderhoudende, toegankelijke film maken over het feit dat we steeds dikker worden, en het idee om dertig dagen lang alleen junk food te eten was een prachtig geraamte voor zo'n film. Je hebt automatisch een spanningsboog, want er is hoe dan ook een begin, een midden en een eind.
'Ik had geen idee wat er in die dertig dagen zou gebeuren. In de film zie je drie specialisten, die vooraf de verwachting uitspreken dat mijn cholesterolgehalte wellicht wat zal stijgen en ik een paar kilo zal aankomen. En dat leek me ook genoeg. Als je cholesterolgehalte in een maand met 10 procent stijgt is dat al heel wat. Zeker als je dat doorrekent over een heel leven. En een kilo of drie zwaarder is op jaarbasis ook al gauw dertig kilo. De film is bedoeld als een fast forward van je leven. Ik eet in een maand waar je normaal een paar jaar over doet.
' Maar dat je van een maand te veel vet, te veel zout, te veel suiker en te veel cafeïne zo ziek kon worden had ik nooit gedacht. Ik kwam ruim twintig kilo aan. Had last van hoge bloeddruk, hartklachten, mijn lever.'

Een van de dokters vreest voor uw leven. Is dat niet wat al te dramatisch?
'De enzymen in mijn lever stegen met 2000 procent! Dat zijn getallen zoals je die kent van een alcoholicus. Ken je Leaving Las Vegas, waarin die vent zich dood drinkt? Dat idee.'

Werd u daar bang van?
'Absoluut. Op dag 21 werd ik midden in de nacht wakker. Ik kon niet ademen en had enorme pijn in mijn borst. Het leek wel alsof er iemand boven op me stond. Ik was de volgende dag bijna gestopt, maar besloot na een gesprek met mijn broer toch door te gaan. Hij vertelde me dat ik me niet te veel moest aanstellen. Er is nog nooit iemand dood gegaan aan junk food.'

En gaat het nu weer een beetje?
'Het kostte me 14 maanden om op gewicht te komen, en het duurde twee maanden voor mijn lever in orde was . Mijn vriendin, die overigens veganiste is, zette me op een detox-dieet. Acht weken geen vlees, geen melkproducten, geen suiker en geen caffeïne.'

Houdt u eigenlijk van vlees?
'Ik ben gek op vlees. Ik heb laatst in Denemarken een heerlijk stukje vlees gehad. Iedereen biedt mij copieuze maaltijden aan. Vijfgangen maaltijden van god weet hoeveel calorieën. Te veel eten doe je niet alleen bij McDonald's.'

Waarom dan toch de pijlen gericht op McDonald's?
'Ze zijn de grootste, en hun aanpak heeft de meeste impact. McDonald's voedt zo' n 46 miljoen mensen per dag!'

En daar komt binnenkort China bij.
'Ja , haha. Dan voeden ze een miljard mensen per dag. Weet je, in veel landen buiten de VS, vooral in de arme landen, is het een eer om iemand mee naar McDonald's te nemen. Als je daar 4 of 5 keer per week naar toe kan, gaat het goed met je. En mensen gaan er heen omdat ze zo een stukje Amerika denken te krijgen. Dat krijgen ze ook wel, maar right here! (Spurlock pakt met beide handel zijn middel vast-GB)'

McDonald's zal niet blij geweest zijn met deze gratis publiciteit. Hebben ze geprobeerd u op de een of andere manier te stoppen?
'Het is opvallend hoeveel radio- en televisiezenders die gesponsord worden door McDonald's geen interview met ons wilden doen. Verder is het een beetje als destijds met Roger & Me (Michael Moore's baanbrekende documentaire over een sluitende General Motors-fabriek in Flint, Michigan). General Motors koos er bewust voor de film zo veel mogelijk dood te zwijgen. Vanuit het idee: mensen blijven toch wel auto's kopen. McDonald's denkt het zelfde: mensen blijven toch wel cheeseburgers kopen.'

Heeft de film überhaupt enig effect gehad?
'Ik hoop het. Ik zie wel opvallende veranderingen. Toen de film op het Sundance Festival een prijs won werd prompt het Super Size Menu uit het assortiment gehaald. En ook werden er ineens meer salades aangeboden. Natuurlijk moet er nog veel gebeuren. Ga maar naar de McDonald's website en kijk naar hun salades. Van meer dan de helft van de salades zijn de calorieën het gevolg van vet. En dat is nog voordat er dressing overheen gaat. Dat is in de VS, ik weet niet hoe dat hier in Europa is.'

Ik ook niet, wel dat bij ons alles kleiner is. Onze Super Size is jullie medium... (er ontstaat lichte paniek, want Spurlock wil mij de Super Size bekers laten zien die hij uit de VS heeft meegenomen, maar kan ze niet vinden)
'O man! Waar zijn mijn Super Size bekers? Ik wed dat de schoonmaakster (het gesprek vindt plaats in het chique The Grand-hotel in Amsterdam-GB) ze heeft weggegooid. O man... Hier word ik heel depressief van. Ze dacht natuurlijk dat het rommel was. Ik moet straks naar huis bellen en zorgen dat ze een paar nieuwe Fed-Exen.'

Super Size Me stelt de vraag waar persoonlijke verantwoordelijkheid eindigt en de verantwoordelijkheid van de fabrikant begint. Het antwoord geeft de film niet.
'Dat moet de kijker zelf uitmaken, vind ik. Voor mij zou persoonlijke verantwoordelijkheid nooit moeten ophouden, maar het wordt wel tijd dat de fabrikanten beginnen hun verantwoordelijkheid te nemen. Iedereen wijst maar naar een ander. Niemand is schuldig.'

In Europa wijzen we het liefst op onszelf.
'Dat zal veranderen, let maar op. In de komende 5 tot 10 jaar gaat het hier net als in de VS.'

Ik las iets over een Cheeseburger-bill. Wat is dat precies?
' Dat is een staaltje van rampzalige wetgeving, die nog niet is aangenomen gelukkig. De wet zal het onmogelijk maken om bedrijven als McDonald's aan te klagen. Niet dat ik de hele dag bedrijven wil aanklagen, maar iedereen moet wel het recht hebben om zijn gelijk via een rechter te halen. Vooralsnog heeft niemand nog een zaak tegen een fast food-keten gewonnen. Alles is - op justitiële gronden - afgewezen. Waarom dan nog die Cheeseburger-bill? Waarom die Personal Responsibility of Food Consumption Act, zoals de wet officieel heet? Waarom? Tenzij die bedrijven iets te verbergen hebben. Net als de sigarettenfabrikanten destijds.'

In Nederland staat op sigarettenpakjes in koeienletters dat het dodelijk is. En toch roken mensen. Zullen mensen niet ook gewoon naar McDonald's blijven gaan?
'Het vervelende van junk food is dat hoe meer je er van eet, hoe meer je er van wilt hebben. Kijk naar mij. Ik stopte me vol met Big Macs en frieten en twee uur later had ik al weer honger. Wat er gebeurt is dat mensen na die twee uur snel naar de dichtstbijzijnde Starbucks gaan en daar een emmer koffie bestellen, zo'n modern bakkie mocca-frappa- locacchino vol ijs en karamel. En daar dan nog een plakje cake bij. Bij elkaar minstens 1300 calorieën. Maar het zijn lege calorieën. Het is eten dat niet voedt. Mijn diëtiste heeft halverwege mijn McDieet onderzocht welke voedingsstoffen ik binnen kreeg en welke ontbraken. Ik miste de helft. Alle vitaminen en mineralen ontbraken.'

Wat moet er veranderen?
'We moeten beter gaan nadenken over wat we eten. Bedrijven moeten beter gaan voorlichten. Mensen weten niet hoeveel calorieën ze eten. Ze weten niet eens wat een calorie is! Driekwart van de mensen die naar McDonald's gaan doen dat op een impuls. Zorg ervoor dat ze als ze binnenkomen gelijk een groot bord zien waarop staat hoeveel calorieën iets bevat, hoeveel vet er in zit en hoeveel suiker. Dat zal ze leren!'

Dit klinkt als een man met een missie.
'Misschien wel. Als je een film als deze maakt heb je een bepaalde verantwoordelijkheid. Ik wil dat deze film op iedere school in Amerika vertoond wordt, dat iedere ouder hem te zien krijgt. Het is al erg dat er in Amerika kinderen ziek worden van te veel junk food, maar nu hebben we het probleem ook nog geëxporteerd. We franchised it out! En let maar op, te veel eten en te weinig bewegen komt ook naar prachtige landen als Holland, en Frankrijk, en Engeland. Als het al niet zover is.'