nieuwe site?

Het dilemma van de migrantenarbeider

Last Train Home van Lixin Fan

Tobias Manuhutu ,

Talloze Chinese arbeiders reizen ieder jaar voor het nieuwjaarsfeest vanuit de stad waar zij werken, terug naar hun geboortedorp. Velen doen dat met de trein en dat zorgt voor enorme chaos op de stations. In de documentaire Last Train Home volgt de Chinees-Canadese regisseur Lixin Fan in deze drukte het echtpaar Zhang. Het koppel werkt in de stad Guangzhou, terwijl hun kinderen wonen en naar school gaan in een dorpje op het platteland kilometers verderop. Een interview met filmmaker Lixin Fan.

Idee?
‘Het contrast tussen het leven in de stad en op het platteland heeft me altijd gefascineerd. Naast de glamour in de moderne metropool, is er enorm veel armoede op het platteland. Tijdens mijn reizen heb ik me gefocust op de migrantenarbeiders, die – als je het mij vraagt – het meest hebben bijgedragen aan China’s welvaart, maar daar het minst van profiteren. Ik heb veel fabrieken in de stad Guangzhou bezocht. De arbeiders zijn over het algemeen erg aardig, maar ook argwanend om met vreemden te praten. Na een tijdje ontmoette ik het Zhang-echtpaar. In het begin durfden ze niet te discussiëren over hun familieleven, maar ik bezocht hen regelmatig en na enkele weken raakten we bevriend en stemden ze in met de opnames.’

Kinderen thuis opvoeden of gaan werken in de stad?
‘Dit dilemma van het echtpaar Zhang laat de vele aspecten van de sociale problemen in China zien. De arbeiders moeten vaak in een gevaarlijke omgeving werken en maken lange uren tegen lage lonen. Veel mensen hebben geen zorgverzekering of pensioenplan en daarnaast is er geen vakbond die voor hen spreekt. De overheid heeft duidelijk niet genoeg gedaan om deze sociale groep, de hoeksteen van China’s economische groei, te helpen. Het dilemma van de Zhangs is een ironisch voorbeeld van hoe het lot van een individu kan worden bepaald, door de verpletterende ambitie van een land om welvarender te worden.’

Idolen?
‘ Ik bewonder de Chinese filmregisseur Jia Zhang-ke en zijn werk. Zijn kalmte, de uiterst nauwgezette, gevoelige en abstracte manier van kijken naar een veranderend China gaf me veel inspiratie. Ik hou van de manier hoe hij het verband zoekt tussen een individu en de moderne Chinese maatschappij. Ik heb ook veel geleerd van mijn goede vriend Yung Chang, de regisseur van Up the Yangtze .’

Ambities?
‘We zien dat een groeiend aantal Aziatische films internationaal erkend wordt. Chinese films, een belangrijk onderdeel van de Aziatische cinema, worden meer dan ooit vertoond. 1428 (Haibin Du) en Petition (Zhao Liang) zijn erg succesvolle voorbeelden van Chinese documentaires. Als  Chinees-Canadese filmmaker wil ik gebruik maken van mijn unieke positie tussen twee contrasterende culturen en ik hoop dat ik China kan helpen om met de rest van wereld te communiceren. In de wereld van vandaag zijn we allen één en via documentaires wil ik wederzijds begrip kweken. Ik heb nog geen plannen om fictie te regisseren, maar het zou een interessant gebied  voor mij zijn om te ontdekken.’

Een van de programmaonderdelen tijdens dit IDFA is ‘niet normaal’. Heeft u bij het maken van uw films ooit gedacht: dit is niet normaal!?
‘In Last Train Home zit een scène waarin vader Zhang zijn frustratie uit tegenover zijn dochter. Ik was op dat moment niet in die kamer, maar mijn cameraman liet op dat moment de camera draaien. Ik kwam direct naar de kamer toen ik het gevecht en geschreeuw hoorde. Vervolgens stond ik voor een morele keuze: moet een filmmaker tussen vader en dochter komen en betrokken raken bij het onderwerp of moet hij objectief blijven en de camera laten lopen? Na een korte afweging kwam ik tussenbeiden. Ik vond dat ik allereerst een persoon moet zijn van goede wil voordat ik een goede filmmaker kan zijn.’

Nog te zien tijdens IDFA:
VR 27 november, 15:30 uur, Munt 09