filmjaar 2016

Slordige pleitbezorger voor de Russische film

RusCiCo en Moskwood: Russische klassiekers van Kalatozov, Klimov, Kurasawa en Tarkovski in Nederland op dvd

Kevin Toma ,

Distributeur Moskwood is altijd al het Nederlandse adres geweest voor wie thuis een mooie Russische film wou draaien. Nu de home entertainment-markt steeds meer van video naar dvd verschuift, kan Moskwood niet achterblijven: sinds enkele maanden komt bij het label de ene na de andere Russische klassieker uit op dvd. Daarbij wordt niet zomaar het oude VHS-materiaal gedigitaliseerd.

Moskwood is voor zijn Russische dvd-collectie in zee gegaan met de prestigieuze Russian Cinema Council (RusCiCo). Bij die naam is het niet moeilijk om je een mooi, zij het wat afgetakeld neoklassiek gebouw voor te stellen, ergens in hartje Moskou of St. Petersburg. Een soort ambassade waar men zich, in weerwil van alle politieke en economische malaise, dag en nacht bezighoudt met het archiveren, restaureren en mondiaal vertonen van de Russische Film.

Of de onderneming nu statig is gehuisvest of in een lelijke socialistische nieuwbouwflat, RusCiCo is in de eerste plaats een commercieel dvd-label voor oude en nieuwe Russische films. Daarnaast produceert het bedrijf dvd's voor diverse buitenlandse merken, en in die hoedanigheid heeft het wel degelijk een functie te vervullen als pleitbezorger van de Russische cinema. Bij labels als het Britse Artificial Eye en bij Moskwood verschijnen de RusCiCo-dvd's zoals ze in eigen land zijn uitgebracht, alleen het hoesje is anders.

Op zich is dat prima, want van elke release proberen de Russen iets moois te maken. Gerestaureerd beeld, ondertiteling in alle mogelijke talen, een flinke dosis interessante en vindingrijke extra's. Dat streven heeft van sommige films de best verkrijgbare edities opgeleverd, zoals het bij genrefans legendarische griezelsprookje Viy (1967) en bij de SF-films van Pavel Kloesjantsev. Juweeltjes die op dit moment alleen voor veel geld via de import te verkrijgen zijn; een uitgelezen kans dus voor Moskwood.

Helaas wordt de collectie geplaagd door een aantal hardnekkige problemen, die veel uitgaven net niet zo mooi maken als ze hadden kunnen zijn. Belabberde ondertiteling en onontwarbare menu's zijn nog de minste bronnen van ergernis. Veel kwalijker is dat het beeld van menig RusCiCo-schijfje soms vastloopt. Dat duurt maar een fractie van een seconde, maar is funest voor een geconcentreerde kijkervaring.

Het probleem is meermaals door critici en consumenten gesignaleerd, maar RusCiCo lijkt het niet te kunnen verhelpen. De door buitenlandse bedrijven gedistribueerde dvd's lijden aan hetzelfde euvel, zo ook de onlangs bij Moskwood verschenen uitgave van Michail Kalatozovs meesterwerk Als de kraanvogels overvliegen (1957). Zonder de storingen was dit een vrijwel perfecte dvd geweest, vanwege de mooie supplementen en het keurige zwartwit-beeld.

Een veelgehoord verwijt betreft de soundtrack van RusCiCo-dvd's. De meeste schijfjes worden door het bedrijf alleen uitgebracht met een Dolby 5.1-mix (in verschillende talen): daarin wordt het oorspronkelijke mono- of stereogeluid als het ware uitgerekt en soms ook opgesmukt met nieuwe geluiden. Hoe effectief en (doorgaans) respectvol deze nieuwe soundtracks ook mogen zijn, RusCiCo doet er afbreuk mee aan het authentieke karakter van de film. Dat zou niet zo vervelend zijn wanneer ook het 'oude' geluid werd meegeleverd. Bij een aantal releases zorgde de audio-update voor flink wat protest. RusCiCo was dan niet te beroerd om toe te geven: zo zijn Tarkovski's Stalker en Spiegel opnieuw uitgebracht, in Dolby 5.1 en mono. Bij Moskwood is vooralsnog alleen de 5.1-mix van De spiegel verkrijgbaar met geluidseffecten die compleet tegen Tarkovski's bedoelingen ingaan.

Slordige kwaliteitsproducten, zo laten de dvd's van RusCiCo zich soms omschrijven. De reputatie van het bedrijf doet je uitkijken naar elke nieuwe release en tegelijkertijd het ergste vrezen. Dersu Uzala (1975) bijvoorbeeld. Met een widescreen-presentatie en een handvol informatief bonusmateriaal biedt de RusCiCo/ Moskwood-dvd in principe de ideale kennismaking met Kurasawa's ongeëvenaarde CinemaScope-schildering van het Siberisch landschap. Ware het niet dat het beeld van begin tot eind uiterst onstabiel van kleur is, en aan alle kanten verbleekt en vervaalt. Een gemiste kans.

Gelukkig zijn er ook veel dvd's die het krediet weer opbouwen, zoals de 'special edition' van Elem Klimovs bittere oorlogsdrama Kom en zie (1985). Haarscherp, krasvrij beeld, een smaakvolle soundtrack en extra's die je de film alleen maar meer doen waarderen . Ze kunnen het dus wel, in Moskou of Sint Petersburg. Maar een echte ambassadeur van de Russische cinema, daar is ietwat meer zorgvuldigheid voor nodig.