filmjaar 2016

96 Zenuwslopende minuten

Russian Ark van Aleksandr Sokoerov op dvd

Kevin Toma ,

Aleksandr Sokoerovs Russian Ark krijgt in Nederland een uitstekende dvd-release. Behalve een aardige documentaire van Elfi Mikesch over de Hermitage, haar personeel en bezoekers, bevat de dvd ook nog een audiocommentaar door producent Jens Meurer en een bijzonder spannende 'making of'.

De getallen zijn niet van de lucht op de dvd van Aleksandr Sokoerovs Russian Ark. De cijferkoorts begint bij het hoesje ('In één ononderbroken opname van 96 minuten voert [Sokoerov] de toeschouwer aan de hand van een Franse markies door de 33 zalen van één van de grootste en beroemdste musea ter wereld: de Hermitage in St. Petersburg) en eindigt met de trailer ('drie live orkesten, 33 zalen vol pracht en praal, driehonderd jaren Russische geschiedenis en drieduizend acteurs in één enkele camerabeweging'). De bijzonder spannende 'making of' en het boeiende audiocommentaar door producent Jens Meurer voegen daar nog heel wat statistieken aan toe.

In het drie kwartier durende In One Breath vertelt Meurer dat hij met totaal verkeerde verwachtingen aan het monsterproject begon. 'Dit wordt gemakkelijk, dachten we. Negentig minuten, geen cut, gedraaid op video, één opnamedag: kinderspel. Een snel gemaakte, goedkope film.' Vier jaar later was de 'eenvoudige documentaire' over de Hermitage uitgegroeid tot een groots opgezet kostuumdrama, waaraan volgens de voice-over werd meegewerkt door een kleine duizend acteurs (dus geen drieduizend), vijftig electriciens en 22 assistent-regisseurs, terwijl cameraman Tillman Büttner zijn drie kilometer lange parcours moest afleggen met een camera van 35 kilo. O ja, voor het vervoer van de figuranten waren tien bussen nodig.

'We hadden vijftien vrachtwagens vol rekwisieten, 95 mensen voor de art direction, en iets van 250 voor de belichting', zegt Meurer in het audiocommentaar. 'Om niet te spreken van de kostuums.' Hij omschrijft de definitieve opname - de eerste twee takes gingen mis - als 'de meest opwindende, maar ook de meest zenuwslopende 96 minuten van ons leven.' Die derde take mocht immers niet mislukken, omdat de accu van Büttners camera nog maar half vol was en er geen reserve-accu's waren . 'Als er nu iets was misgegaan, hadden we zonder film naar huis kunnen vertrekken', zegt Meurer terwijl we met de camera door de spelonken van de Hermitage zweven.

Achteraf is het een sappige anekdote, maar de erop -of-eronder-sfeer op de set is in de 'making of' nog erg tastbaar. Neem Büttner , die zich vooraf een galgemaal laat bereiden maar niets naar binnen krijgt, of de teams die de cameraploeg van zaal tot zaal voorgaan ('om te zien of alles klaar staat') en volgen ('om te zien of iedereen het overleefd heeft'), of de halsoverkop-repetitie van het slotbal. Als eindelijk Sokoerovs verlossende eindsignaal klinkt: een nonchalant uitgesproken 'Stop', gaat een zucht van verlichting door de Hermitage. De acteurs beginnen te huilen. Iedereen omhelst elkaar.

Sokoerov zelf, die Russian Ark omschrijft als 'een simpele gedachte gevat in simpele woorden', laat zich achteraf niet door de logistieke kant van de zaak in verwarring brengen. 'Het is niet die ononderbroken take van anderhalf uur die voor mij een revolutie is. Niet eens het feit dat er honderden acteurs meededen. Voor mij kan iets pas revolutionaire status krijgen, wanneer de artistieke kwaliteit het bestaan ervan rechtvaardigt.'

Maar het blijft een wonder dat alle ellende zo'n kalme, dromerige film heeft opgeleverd. De harde cijfers en feiten helpen wel degelijk om Russian Ark nog meer te waarderen - ook al haalt Sokoerov er zelf zijn neus voor op.

Beeld: 1.85: 1 (anamorphic widescreen)
Geluid: Dolby Digital 5.1
Ondertiteling: onder meer Nederlands
Duur (hoofdfilm): 96 minuten
Distributeur: De Filmfreak/ Nederlands Filmmuseum