filmjaar 2016

Op scherp: Brian De Palma

Virtuoze filmer van geweld en morsige romantiek

Sietse Meijer ,

The Black Dahlia, de nieuwe film van Brian De Palma, is een visueel verbluffende - en inhoudelijk nogal povere - misdaadfilm. In de serie Op Scherp een portret van de regisseur. 'Het gaat erom dat je het beeld probeert te vullen met zo veel mogelijk emotionele en visuele informatie.'

De feiten
Geboren: 11 september 1940, Newark, New Jersey (Verenigde Staten) als Brian Russell De Palma.

Actief als: regisseur, schrijver, producer, acteur, editor, cameraman.

Eerste film: Murder à la Mod (1968), De Palma's eerste langere film na een reeks korte films ; wordt wel omschreven als een 'low budget hommage aan Hitchcock'.

Prijzen: De Palma heeft diverse nominaties op zijn naam staan, bij de Césars bijvoorbeeld, maar bekroond werd hij zelden. De belangrijkste prijs die hij ontving, was de Zilveren Beer op het filmfestival van Berlijn in 1969 voor Greetings.

Beste film
Carrie (1976) is één van de beste Stephen King-verfilmingen, maar een typischer De Palma-film is de politieke thriller Blow Out (1981), een hommage aan Antonioni's Blow-Up. Een combinatie van virtuoos camerawerk, een ingewikkelde plot en morsige romantiek, met een uitstekende John Travolta. Ook zien: Dressed to Kill (1980), Scarface ( 1983), The Untouchables (1987), Carlito's Way (1993).

Slechtste film
The Bonfire of the Vanities (1990), mislukte en geflopte verfilming van het gelijknamige boek van Tom Wolfe; De Palma's versie is rommeliger, oppervlakkiger, minder bijtend en een stuk minder subtiel. In het fantastische boek The Devil's Candy van Julie Salamon, over de totstandkoming van de film, is te lezen waarom het zo'n mislukking werd: onder meer door de verregaande bemoeienis van de filmstudio en een aaneenschakeling van verkeerde keuzes.

Handelsmerk
Vanwege de onmiskenbare invloed van Hitchcock op zijn werk, wordt De Palma vaak afgedaan als diens epigoon. Ten onrechte, want De Palma heeft wel degelijk een eigen stijl. Hij imponeert graag met technische virtuositeit, zoals de openingsscène van Snake Eyes, een lang, onafgebroken shot waarin de Steadicam de onrustige hoofdrolspeler Nicolas Cage volgt in en rond een zaal waar een bokswedstrijd plaatsvindt. Het camerawerk en de montage zijn vaak opvallend; zo gebruikt hij vaak 360 graden draaiende camera 's en technieken als splitscreen en slow motion. Typerend voor De Palma is ook de grote hoeveelheid bloederig geweld in zijn films, bijvoorbeeld in de lange shoot out-scène aan het eind van Scarface. De invloed van Hitchcock is het duidelijkst in films als Obsession en Body Double, die geënt zijn op Hitchcock- klassiekers als Vertigo en Rear Window. Maar De Palma gaat meestal net iets verder dan zijn grote voorbeeld: meer expliciete seks, meer geweld, meer plotwendingen. Een ander verschil is De Palma's fascinatie voor de minder verheffende kant van de Amerikaanse samenleving: goedkope horror, ranzige porno , voyeurisme en corruptie.

De Palma over De Palma
'Voor ik films ging maken, ontwierp en bouwde ik computers. Daar was ik behoorlijk goed in. Toen ik eind jaren vijftig naar New York kwam, was er veel opwinding over Europese films - de Franse Nouvelle Vague, de Britten, de Italianen... Ik zag veel daarvan en film werd een grote interesse. Door mijn technische achtergrond voelde ik mij niet geïntimideerd door camera's. Daar wist ik genoeg van. Dus sprong ik in het diepe zonder precies te weten waar ik terecht zou komen, en ben ermee door gegaan.'
(briandepalma.online.fr, 2001)

'Ze beschuldigen mij er wel eens van dezelfde cameraposities te gebruiken als Hitchcock, maar het punt is: hij vond in verschillende situaties meestal de beste plek voor de camera. Hitchcock is voor mij als grammatica. Je kunt wel de camera op een andere plek zetten, maar dat zal dan niet de beste plek zijn. Daar is hij twintig of dertig jaar geleden al achter gekomen. Als je net zo'n scène hebt, ben je wel bijna gedwongen om hetzelfde camerastandpunt te gebruiken, omdat dat de meest dramatische hoek is. Hitchcock gebruikte zelf dezelfde camerastandpunten ook wel vijf of zes keer, en niemand beschuldigde hem ervan onorigineel te zijn.
(Films In Review, 1978)

'Ik wilde de film beginnen met alleen maar de credits in witte letters, geprojecteerd over de eerste scène. Herrmann vond dat waardeloos. Ik vroeg wat er mis mee was. Hij zei: "Er gebeurt de eerste veertig minuten helemaal niets in deze film!" Ik legde uit dat dat juist de bedoeling was, à la Psycho, waarin de moord ook pas na veertig minuten plaatsvindt. Toen schreeuwde hij me toe: "Jij bent Hitchcock niet, voor Hitchcock willen ze wel wachten!" En daar had hij natuurlijk gelijk in. Als het een film van Hitchcock is, weet je dat er iets gaat gebeuren.' (over het werken met Hitchcock-componist Bernard Herrmann aan de film Sisters, Filmmakers Newsletter, 1973)

'Het systeem in Hollywood is niet bepaald gunstig voor creatieve filmmakers. Het is moeilijk geworden om originele films te maken. De filmstudio's willen alleen maar hun successen herhalen. Kijk naar Sam Raimi, een heel talentvolle regisseur, die nu Spiderman 2 moet gaan maken. Ik kan niets stompzinnigers bedenken dan dat. Toen Tom Cruise mij benaderde met de vraag of we Mission Impossible 2 konden maken, verklaarde ik hem voor gek. Waarom zou je zoiets twee keer willen doen? Is er een andere reden dan geld? Zitten we in dit vak voor het geld?'
(Latino Review, 2002)

'Het is niet zo dat ik met opzet dingen in mijn films stop die mensen pas bij de tweede keer kijken opvallen. Het gaat erom dat je het beeld probeert te vullen met zo veel mogelijk emotionele en visuele informatie. De kijkers zijn daar helaas slecht in getraind, de afgelopen decennia, met de programma's die op tv te zien zijn, de stijl van MTV... Ze zijn er niet aan gewend om naar het grote scherm te kijken en het allemaal over zich heen te laten komen. Als er niet iemand is die alles uitlegt, weten ze niet waar ze aan toe zijn. Ze zijn het vermogen kwijt om de beelden het verhaal te laten vertellen. Bij mij zit het frame meestal vol met dingen die metaforisch bedoeld zijn, of met visuele hints, die veel mensen de eerste keer niet zien.'
(fanwebsite Le Paradis, 2002)