nieuwe site?

Doodseskaders in Hongarije

Just the Wind van Benedek Fliegauf

Ronald Rovers ,

Een doodseskader. Dat was in 2008 het antwoord van een paar Hongaren op hun frustraties over een groep Roma-zigeuners die buiten het dorp woonden. In 2008 en 2009 vermoordden ze meerdere gezinnen, bij voorkeur in hun slaap. Tientallen anderen werden verwond, het liefst met jachtgeweren, want dan konden de daders op veilige afstand blijven.

Daar kun je een heftig sociaal-realistisch drama van maken, maar dat is niet de stijl van de 39-jarige Hongaar Benedek Fliegauf. De daders, in werkelijkheid gearresteerd en gedaagd, komen nergens in beeld, ook niet tijdens de allesbeslissende climax. Terecht, als je erover nadenkt, want haat is meestal ook onzichtbaar. En zelfs al zou je hun gezichten zien, wat zegt dat dan? De daders zijn een voetnoot in een veel groter en ouder verhaal.

Fliegauf laat liever voelen dan zien. Voelen wat de Roma voelen als er op een bospad een zwarte, geblindeerde auto stapvoets naast je komt rijden, als de bus bij de bushalte om te pesten dertig meter verderop stopt, en als je op je werk beledigd wordt vanwege je afkomst, zoals Mari overkomt, de moeder van Anna en haar broertje Rió, die Fliegaufs camera alle drie een dag lang volgt.

En wat ze voelen als er 's nachts geluiden klinken wanneer ze in hun boshutten op bed liggen. Is het alleen de wind of staan de moordenaars voor de deur? En al is het alleen de wind, en al gaat die liggen, dan is er nog die andere wind van racisme en haat die in Hongarije waait. En die gaat niet zomaar liggen.
 
Net als in Elephant en The Blair Witch Project wordt de hele lengte van Just the Wind gebruikt om de spanning op te voeren. De dreiging is wel steeds voelbaar – onder meer in de pulserende, minimale soundtrack – maar onzichtbaar. Tot de haat zich manifesteert. Tot het te laat is.

Rió slentert door de bossen, Anna gaat naar school en Mari gaat werken, op eieren lopend en blikken ontwijkend om niemand te schofferen, want dat zou alleen maar de aandacht trekken. Ze hebben de vrijheid verloren om te kijken en om gezien te worden. Daarmee raakt Fliegauf aan de existentiële horror van de situatie: de haat van de groep die de buitenstaanders dwingt onzichtbaar te worden, om weg te kijken van anderen en uiteindelijk weg te kijken van zichzelf. Om uiteindelijk hun eigen bestaan uit te wissen.