filmjaar 2016

Honden! Mama! Maan!

Post tenebras lux van Carlos Reygadas

Jan Pieter Ekker ,

In de openingsscène van Post tenebras lux banjert een klein meisje door een majestueus Mexicaans berglandschap. De avond valt, de hemel kleurt paarsrood. Op de geluidsband is het fijne getjilp van krekels hoorbaar. Het meisje – blonde haren, enorme bodywarmer, regenlaarsjes – rent door enorme plassen tussen koeien en honden. Soms valt ze. ‘Koeien!,’ roept ze. En ‘honden!’, ‘mama!’, ‘maan!’ en ‘thuis!’; ‘Natalia!’, ‘Eleazar!’ en ‘papa!’.

Terwijl het donkerder en donkerder wordt begint het te onweren. Tot slot is het beeld zwart, en zijn alleen in het blauwe weerlicht nog de silhouetten van de bergen en boomtoppen zichtbaar. Dan verschijnt de titel in beeld. Post tenebras lux, ofwel licht na duisternis.

Post tenebras lux doet denken aan een home movie: het beeld is smal en daardoor intiem, het meisje is de dochter van de Mexicaanse meesterregisseur Carlos Reygadas (Japon, Batalla en el cielo en Stellet Licht), de film is opgenomen in het dorp Tepoztlán, dat ligt in een natuurreservaat ten zuiden van Mexico-Stad, waar Reygadas (1971) met zijn vrouw en twee kinderen woont in een zelfgebouwd huis.

De vorm bepaalt voor een belangrijk deel de sfeer van het ruige, associatieve en instinctieve Post tenebras lux, waarin Reygadas plaats inruimde voor zijn diepste gevoelens, zijn herinneringen, dromen, wensen en angsten.

Scènes waarin de welvarende Juan en zijn bloedmooie vrouw Natalia existentiële discussies hebben over hun relatie(s) worden afgewisseld met door met de computer gemaakte beelden van een vuurrode, zich als de Pink Panther bewegende duivel; B-film-horror (een man trekt zijn eigen hoofd eraf) door groepsseks in een sauna; flarden waarin een jeugdteam zich voorbereidt op een rugbywedstrijd door bedwelmende beelden waarin een stortregen het landschap bloedrood kleurt.

Over de tegenstelling tussen de stad en het platteland gaat het; over de onoverbrugbare kloof tussen de rijke, verwesterde klasse waar Juan en zijn vrouw deel van uitmaken en de armere, inheemse klasse die op het platteland woont; en over de wreedheden en het geweld die het gevolg zijn van die kloof. Over de overrompelende eenvoud en kracht van de natuur, ook, en de vraag wie wij zijn, hoe wij onszelf zien en anderen ons.

Een verhaal, als dat er al is, is niet of nauwelijks na te vertellen. Post tenebras lux vraagt daarmee veel van de kijker, voor de meeste kijkers waarschijnlijk té veel. Op het festival van Cannes werd de film, die door de regisseur zelf werd vergeleken met een expressionistisch schilderij, weggehoond, maar Reygadas mocht uiteindelijk wel de prijs voor de beste regie mee naar huis nemen.