filmjaar 2016

Afdaling in de hel

12 Years a Slave van Steve McQueen

Gerhard Busch ,

12 Years a Slave is gebaseerd op het autobiografische boek Twelve Years a Slave (1853) van Solomon Northup en de ondertitel van dat boek is gelijk een mooie samenvatting van het verhaal van de film: Narrative of Solomon Northup, citizen of New-York, kidnapped in Washington city in 1841, and rescued in 1853, from a cotton plantation near the Red River in Louisiana.

De film staat kort stil bij Solomons leven vlak voor de kidnapping, en kort na zijn bevrijding, maar besteedt het overgrote deel aan de twaalf jaar die Solomon (met veel waardigheid, maar ook enige distantie gespeeld door Chiwetel Ejiofor) als slaaf op diverse katoenplantages moest doorbrengen. 

Jaren die voor Solomon waren als Dante's afdaling in de hel. Via relatief gematigde plantage-eigenaars (die hem nog toestaan op zijn viool te spelen) komt hij uiteindelijk terecht bij Edwin Epps. En Epps (met alle remmen los gespeeld door Michael Fassbender) is een schoft van het zuiverste water. Gemeen, sadistisch en genadeloos. Vooral in zijn relatie met slavin Patsey (nieuwkomer Lupita Nyong'o, die net als Ejiofor en Fassbender genomineerd is voor een Oscar). 

Regisseur Steve McQueen (44 jaar) is afkomstig uit de videokunst en lijkt een voorkeur te hebben voor lijden. Dat hij als geen ander in beeld kan brengen. In zijn filmdebuut Hunger (2008) zien we hoe een hongerstaker zich doodhongert, en in opvolger Shame (2011) hoe een seksverslaafde zich rukkend en neukend door het leven kwelt. In beide films is McQueen erin geslaagd het lijden levensecht en bijna tastbaar te maken. 

Ook in 12 Years a Slave maken de pijnlijkste momenten de meeste indruk. Van de regen van stokslagen die op Solomon neerkomt als hij gekidnapt wordt, tot een minutenlange, bloederige geseling van Patsey. 

Onontkoombare scènes als deze zijn ongetwijfeld de reden dat de film voor negen Oscars is genomineerd en dat Solomons helletocht een zegetocht in de media is geworden. Time en de New York Daily News noemden de film 'essentieel', The Guardian 'noodzakelijk' en volgens popblad Rolling Stone maakt de film 'slaven van ons allemaal'. 

Zover kan ik niet gaan. Ik zie de kwaliteiten van de film en meer nog die van de filmmaker, maar ik voel het lijden van Solomon niet. Wel van Patsey, overigens, en het wachten is dan ook op een film over haar leven.