filmjaar 2016

Recensie: Een dag in 't jaar

Requiem voor de voorbije tijd

Karin Wolfs ,

Misha (Anne Gehring), Yvonne (Vera Ketelaars) en Seb (Michaël Bloos) zwerven na een eindejaarsfeest door de stad. Drie vrienden, verbonden door een onzichtbaar gemis, zo blijkt.

Want Twan – Misha's broer, Sebs jeugdvriend en Yvonne's eerste liefde – is achtergebleven in het oude jaar. Hoewel de acteurs fictieve personages spelen, zijn ook zij in werkelijkheid bevriend. De film is opgedragen aan Twan (1986 - 2011), die ondanks de precieze jaartallen volgens regisseur Margot Schaap 'een samenraapsel is van onze ervaringen met rouw en de dood'.

Geen script, geen vaste locaties, maar wel een vastomlijnd idee. Op zoek naar een vrije manier van film maken bedacht Schaap een vorm die haar toestond om voor haar speelfilmdebuut al observerend en improviserend door Amsterdam te trekken. Eens in de maand zou ze met haar vrienden een dag samenkomen om twee uur te filmen, beginnend en eindigend op oudejaarsdag, zodat het lijkt of in één dag een jaar verstrijkt.

Dat is wondermooi gelukt: naadloos schuift nieuwjaarsdag over in Koningsdag, in zomer. Seb, Misha en Yvonne hangen in een snackbar, wandelen door een park, maken een boottochtje, kletsen over voorbije liefdes of plannen voor de toekomst. Kermis op de Dam vloeit over in Halloween en kerst, terwijl de drie vrienden dezelfden lijken te blijven. Dat geeft de film een magische kracht, geholpen door de sterke straatobservaties van Schaap en haar cameraman Casper Brink. Een slordig getrokken lijntje op een muur, bruggen en bomen – ze veranderen door hun lens in symbolen voor verbondenheid en tijd.

Werp een blik op de titels van Schaaps eerdere werk, en je ziet haar fascinatie voor de verstrijkende tijd erin doorschemeren: haar afstudeerfilm Gaandeweg (2008), over een meisje dat herinneringen ophaalt voor ze het ouderlijk huis verlaat, de kortfilm Vanaf hier (2010), waarin de hoofdrolspeelster terugloopt in de tijd, en Tussen dag en nacht (2012), een herinnering aan een liefdevolle nacht.


Een dag in 't jaar is meer sfeer dan plot en – zoals eigenlijk al het werk van Schaap – een requiem voor voorbije tijd. Het grofkorrelige beeld, dat oogt als een licht verkleurde foto- afdruk, ademt nostalgie en tijdloosheid, soms versterkt door de repeterende, licht veranderende klanken van Simeon ten Holts 'Canto Ostinato' op de soundtrack.

Minder gelukkig zijn de wat opdringerige teksten van de voice-over, waarin we horen over beslissende gebeurtenissen uit het verleden, of hoe de betekenis van een relatie of van vriendschap per persoon verschilt. Zo vrij als de beelden, zo stijfjes de bespiegelende teksten: 'Als je de tijd stil wilt zetten, gaat hij toch verder, hoe ondraaglijk dit ook is.'