filmjaar 2016

Waarom bestaat er eigenlijk geen Spotify voor films?

Achtergrond: online films kijken

Daan Kuys ,

In de muziekindustrie kan het wel. Diensten als Spotify en Deezer bieden voor een klein bedrag per maand onbeperkt muziek aan. Netflix en het pas opgestarte Videoland Unlimited komen echter niet verder dan het aanbieden van de zogenoemde ‘library films’, films die al één of twee jaar oud zijn. En lang niet alles zit er tussen. Hoe kan het dat er – sinds de oprichting van The Pirate Bay dertien jaar geleden – nog steeds geen legaal platform is waar de consument alle films kan zien?

Eind vorig jaar kreeg Bierdopje.nl, een website waar hobbyisten zelfgemaakte ondertitels van series met elkaar uitwisselden, een brief van Stichting Brein. In die brief sommeerde Tim Kuik, directeur van de stichting die bekendstaat om zijn agressieve aanpak van piraterij, onmiddellijk te stoppen met het delen van de tekstbestanden. Bierdopje, niet opgewassen tegen de financiële middelen van Brein, gooide daarop de handdoek in de ring.

Rigide of niet, desgevraagd laat de Brein-directeur weten het najagen van piraten niet als duurzame oplossing voor het downloadprobleem te beschouwen. Wat er wel moet gebeuren, ligt voor de hand, zegt Kuik: ‘Er moet snel een bevredigend legaal alternatief komen. Als je de markt zelf niet opvult met een breed aanbod van films, dan duiken de piraten onvermijdelijk dat gat in. Al sinds het begin van deze eeuw roep ik tegen de filmstudio’s: “If you build it, they will come”. De grote massa is best geïnteresseerd in legaal aanbod, zolang het gebruiksgemak maar in orde is. De consument wil gewoon één online winkel waar hij alles kan krijgen. Je moet beter zijn dan de piraten, dat is de uitdaging.’

Beter dan de piraten is de filmindustrie vooralsnog niet, als we de cijfers over illegaal downloaden moeten geloven. Volgens een onderzoeksrapport dat in juni verscheen, zijn er het afgelopen jaar 61 miljoen films illegaal gedownload door vijf miljoen Nederlanders . Een aanvullend rapport berekende via consumentenonderzoek dat de schade voor de filmindustrie in 2013 ruim 78 miljoen euro zou bedragen, bijna een derde van de totale omzet dat jaar.

Leeggeroofde kassa
Maar waar blijft dan die grote, gebruiksvriendelijke online filmwinkel? Filmpiraten zijn immers al op z’n minst actief sinds 2001, toen The Pirate Bay werd opgericht. Volgens Co Mast, directeur van The Entertainment Group, dat de online videotheek Videoland onder z’n hoede heeft, was het nog niet zo eenvoudig een online videotheek te starten, vanwege de enorme investeringskosten. ‘Je moet betalen voor de enorme bandbreedte die je gebruikt, voor een goede website en bovendien kostte een iDealbetaling destijds zeventig cent, wat veel is als je een film voor drie euro verhuurt. Bovendien vragen de filmstudio’s voor één film naast een percentage vaak een minimum bedrag van soms wel vijftig duizend euro .’


Het aanbod van Videoland Unlimited

Volgens Mast zal het nog wel even duren voordat de nieuwste films in een ‘all you can watch’-service terug te vinden zijn. ‘Dan zijn we zeker vijf jaar verder. Momenteel levert zo’n abonnementenmodel  nog minder op dan online huren, omdat wij nog te weinig betalende abonnees hebben. Maar het is een kip-en-ei verhaal: die abonnees komen niet zo snel, omdat wij de nieuwste films niet hebben.’

Volgens Mast zijn er nog te veel partijen die geld verdienen aan de huidige situatie. ‘Bioscoopexploitanten bedingen in filmdeals met de studio’s een exclusieve periode waarin alleen zij de film mogen vertonen, het zogenaamde window. Vervolgens wordt de film een tijdje exclusief verhuurd, dan gaat hij naar HBO of Film 1, dan komt hij “gewoon” op televisie, en dan pas mag een film in een abonnementenmodel aangeboden worden. Dat duurt bij elkaar al snel twee jaar –  voor de online consument is dat veel te lang. Vergelijk het met een gewone winkel: als de eigenaar achterin uitgebreid koffie gaat drinken terwijl de kassa openstaat,  moet je niet gek opkijken als die wordt leeggeroofd. In onze branche gebeurt eigenlijk hetzelfde. Al die verschillende partijen – vooral de bioscoopexploitanten zijn heel machtig – verdedigen alleen hun eigen stukje van de taart.’

Begin van een tijdperk
Hajo Binsbergen, directeur van distributeur Warner Bros. Nederland, bevestigt de door Mast genoemde gang van zaken. ‘Het is voor ons het meest rendabel om de exploitatie van een film in partjes te verdelen. Wel zien we dat consumentenpatronen langzaam aan het veranderen zijn – mensen willen films sneller zien – dus kijken we of we die windows korter kunnen maken, zonder dat het rendement in gevaar komt.’

Maar Binsbergen ziet vooralsnog geen brood in een ‘all you can watch’-service met daarin de nieuwste films van Warner Bros. ‘Als we onze films bijvoorbeeld bij Netflix zouden aanbieden, dan zou de dienst geen acht euro per maand kosten maar vijftien. En als je het mij vraagt gaan mensen dan alsnog illegaal downloaden, want dat blijft gratis.’

Volgens Mast en Binsbergen verschuift de legale markt van offline naar online dus veel langzamer dan het vroege illegale aanbod van films op internet doet vermoeden. Binsbergen: ‘Tien jaar geleden maakten dvd’s nog zoveel winst dat een online platform helemaal niet nodig was.’

Beide directeurs voorspellen dat de totale verschuiving van de filmmarkt naar het internet nog plaats zal gaan vinden. Binsbergen: ‘Ik denk dat het niet lang meer duurt voordat Netflix wel nieuwe films gaat aanbieden, maar dan in een duurder premiumabonnement. Mast: ‘We zitten in een tussenfase. De online markt gaat nog groter worden, en daarmee onze onderhandelingspositie sterker. Ook zullen er allerlei nieuwe modellen komen, zoals gratis films met reclame tussendoor. Het is nog maar het begin van een tijdperk.’