nieuwe site?

De houdbaarheid van Kubrick

De Bankzitter over Stanley Kubrick

Martin ten Broek ,

Vrijdag en zaterdag komen er weer twee films van Kubrick op tv. Lang geleden vond ik zijn films allemaal geweldig. En nu? Een onderzoekje.

Bekijk ook de artikelen en filmpjes in onze uitgebreide Kubrick-special

Het schijnt dat 2001: A Space Odyssey in de eerste weken zo weinig bezoekers trok, dat producent MGM de film uit de bioscoop wilde halen. Maar gelukkig hadden enkele bioscoopexploitanten opgemerkt dat er steeds meer kaartjes werden gekocht door hippies, die de lange psychedelische eindsequentie onder invloed van drugs wilden bekijken. Mede dankzij de klandizie van die onverwachte nieuwe doelgroep kwam de film uiteindelijk dus toch, ruimschoots, uit de kosten.

Misschien is het nog niet zo'n slecht idee om bewustzijnsveranderende middelen te gebruiken bij het bekijken van de film. Die eindsequentie is namelijk behoorlijk aan de lange kant. Terwijl ik halverwege de jaren zeventig, toen ik de film voor het eerst zag (overigens zonder iets te hebben gebruikt) diep onder de indruk was van de hallucinerende beelden, overheerst nu milde verbazing. Vonden we dit vroeger zo baanbrekend?

De Star Gate sequentie uit 2001: a Space Odyssey

En dan die beginscènes uit de film, met die apen. Het verhaal gaat dat de mensen van de make-up geen Oscar kregen, omdat de leden van de Academy dachten dat Kubrick echte apen had gefilmd, in plaats van geschminkte mensen in apenpakken . * Toegegeven: de apen zien er een stuk realistischer uit dan de apen in de eveneens in 1968 gemaakte Planet of the Apes. Maar voor wie de recente remake van die film heeft gezien, doen Kubricks apen nu toch, ehm, een tikje knullig aan.

Maar dat ik wat onrustig word als ik negen minuten psychedelische beelden, ook nog eens begeleid door de vervreemdende muziek van Ligeti, bekijk, zegt waarschijnlijk meer iets over mijn huidige toestand, als haastige 21ste-eeuwer, dan over de film. En wie zich stoort aan die apenpakken mist de clou van de film.

Want 2001 is en blijft een ijzersterk en visionair meesterwerk. Bovendien is er het sublieme middenstuk, waarin de mens vecht tegen de computer. Kubrick had het indertijd haarscherp gezien: computers zijn niet te vertrouwen en saboteren ons leven. Het belangrijkste verschil tussen HAL 9000 en Windows 7 is dat de foutmeldingen tegenwoordig nog iets onbeleefder geformuleerd worden. 'An exception 06 has occured at 0028:C11B3ADC' klinkt een stuk onsympathieker dan: 'I'm sorry, Dave. I'm afraid I can't do that.'

Om te zien of andere hoogtepunten uit Kubricks oeuvre nu gedateerd overkomen heb ik wat scènes uit A Clockwork Orange bekeken. Conclusie: ze zijn absoluut niet gedateerd, ze gaan nog steeds door merg en been. Kubrick werd destijds beticht van geweldsverheerlijking, maar wie na het bekijken van A Clockwork Orange zin krijgt om zich bezig te houden met 'a bit of the old ultra-violence' moet beslist eens zijn hersens laten spoelen. A Clockwork Orange is nog steeds actueel.

Dr. Strangelove or: How I Learned to Stop Worrying and Love the Bomb blijkt na opnieuw bekijken ook nauwelijks gedateerd. Hij gaat weliswaar over de bewapeningswedloop, nucleaire afschrikking, koude oorlog, allemaal zaken die er inmiddels veel minder toe doen . Maar toch. Wat Kubrick laat zien is de neiging van mensen om vijandsbeelden te koesteren, zichzelf te overschatten, consequenties te onderschatten, fouten te verdoezelen, onvoldoende bereid te zijn om compromissen te sluiten, slechts op de korte termijn te denken. En dat weet hij dan ook nog eens in een geestige vorm te presenteren.

Voorlopige conclusie: de films van Kubrick zijn lang houdbaar.

Dr Strangelove komt vrijdag 13 juli op tv (NED 2, 23:10 uur). Kubricks doorbraakfilm Paths of Glory is zaterdag 14 juli op tv te zien (NED 2, 23:30 uur). Warm aanbevolen. Ook om op te nemen of aan te schaffen.

Meer columns van De Bankzitter over het tv-aanbod

* NOOT: Klopt overigens niet, dat verhaal. De Oscar voor beste make up werd pas later ingesteld.