filmjaar 2016

Dope shit?

De Bankzitter: Vertigo

Martin ten Broek ,

Vanaf vrijdag zendt de VPRO vier klassiekers van Hitchcock uit. Zijn films als Vertigo of North by Northwest eigenlijk ook geschikt voor jeugdige kijkers?

Laatst keek mijn zoon (geboren in 2000) mee naar Vertigo (uitgekomen in 1958). Zijn commentaar was aanvankelijk niet mals. ‘ Green screen fail’, hoonde hij bij een scène waarin ex-politieman-met- hoogtevrees James Stewart door de straten van San Francisco rijdt. Hij riep: ‘ blauw-filter’ bij een scène die zich zogenaamd ’s nachts zou afspelen. De jeugd van tegenwoordig snapt veel beter hoe films gemaakt worden dan hun vaders generatie, die zich nog graag en bereidwillig in de luren liet leggen door filmmakers.

Maar gaandeweg de film kwamen er steeds meer positieve geluiden uit zijn hoek van de bank. Op het einde riep hij zelfs uit: ‘Die zag ik níet aankomen’. (Wat hij bedoelt als een enorm compliment.) Tijdens het napraten vertelde hij dat hij bij deze film zich geen seconde had verveeld. ‘Bij de meeste films zitten er wel saaie stukjes tussen, maar bij deze gebeurde er steeds weer iets zodra het even rustig leek te worden’. Mijn zoon heeft een erg goede smaak, vind ik, en hij heeft ook in dit geval volkomen gelijk . Bij het bekijken van sommige van die oude klassiekers valt op hoe goed ze verteld worden.

Natuurlijk zijn enkele effecten inmiddels zo ingeburgerd (het Vertigo-shot vond zoon ‘heel erg cliché’, tot hij hoorde dat dit de eerste film was waarin het toegepast werd) dat ze nauwelijks meer opzien baren. Maar veel kleine details maken, ook na een halve eeuw, nog indruk. Dat is niet alleen de verdienste van Hitchcock. Tijdens een lange scène volgt hoofdpersoon Scottie ( Stewart) de mysterieuze Madeleine (Novak). Je ziet alleen Stewart achter het stuur zitten, en de dure groene auto die hij achtervolgt. Door de mimiek en het kleine spel blijft die kalme rit, begeleid door rustige muziek, gedurende een dikke twee minuten het aankijken waard. Stewarts gezicht doorloopt allerlei subtiele stadia van concentratie, verbazing en irritatie, het is boeiend en komisch tegelijk.

Waarschijnlijk is de huidige generatie tieners niet zo onder de indruk van de special effects in The Birds van Hitchcock...

Ook heel mooi: het camerawerk van Robert Burks, die ook Director of Photography was bij onder andere Rear Window en North by Northwest. De camera vertelt het verhaal in mooie, vaak een tikje bedachtzame beelden. Veel van zijn shots zijn trouwens schuin omhoog gericht, met op de achtergrond gebouwen met veel verdiepingen, misschien om te laten zien dat je er bovenaan vreselijke hoogtevrees zou kunnen krijgen.

De montage is perfect, de kostuums zijn uitstekend gekozen, de art direction is fraai. Maar vooral is er het superieur vertelde verhaal, gebaseerd op een roman van de Franse misdaadauteurs Boileau-Narcejac. Hitchcock kan zijn publiek behoorlijk de stuipen op het lijf jagen, maar hij hoeft het niet alleen te hebben van de schrikeffecten. Je wilt gewoon weten hoe het verder gaat, hoe het afloopt.

Er valt heus wel wat af te dingen op Vertigo, maar hij heeft - net als een aantal andere films van Hitchcock - nog niet veel van zijn kracht verloren. Misschien is The Birds minder geschikt voor jonge filmliefhebbers: de effecten die in 1963 behoorlijk pittig waren kunnen nu in veel gruwelijker detail door de computer worden gegenereerd. Maar Rear Window, of North by Northwest, die gaan mijn zoon en ik hopelijk ooit nog een keer samen kijken.

Vertigo is vrijdag 8 augustus, om 23.40 uur te zien op Nederland 2

North by Northwest is vrijdag 25 juli, 23.15 te zien op Nederland 2

Dial M for Murder is vrijdag 1 augustus, 23.15 uur te zien op Nederland 2

Rear Window is vrijdag 15 augustus, 23.40 uur te zien op Nederland 2

En dan is er nog het retrospectief in Eye.

Meer columns van De Bankzitter over het filmaanbod op tv