filmjaar 2016

Marktwerking

De Bankzitter: It's a Free World

Martin ten Broek ,

Vrijdag is Ken Loach' It's a Free World te zien op tv, een ernstig sociaal drama over een jonge vrouw die een uitzendbureau opzet voor (semi-)illegalen. Een film waarin de boodschap van de daken wordt geschreeuwd.

Als een filmmaker me probeert te manipuleren - en dat doen ze graag, die filmmakers – dan kan ik me daar ontzéttend aan irriteren. Een van de filmmakers die dat graag en vaak doet is Ken Loach. Samen met scenarist Paul Laverty maakt hij films over mensen uit lage sociale milieus, lieden waar je normaal gesproken liever niet naast zou willen wonen, omdat ze (in de Hollandse context) waarschijnlijk veel drinken en in de zomer keihard André Hazes in de tuin laten schallen, tijdens het barbecueën.

Iedereen die behept is met een gezonde dosis cynisme zal zich zonder enige twijfel storen aan de dominante boodschapperigheid en het excessieve engagement van deze ouderwets linkse kerels in It's a Free World. Een film die overduidelijk bedoeld is om bij de hardwerkende Nederlander onbehagen en schuldgevoelens op te wekken. Een film die voor degenen die nog een restje van dat gezellige eindejaarsgevoel over hebben absoluut niet lekker wegkijkt.

Het verhaal: Angie recruteert in Oost-Europa arbeiders voor laaggeschoold werk. Ze heeft een aanvaring met haar collega's en wordt ontslagen. Dan besluit ze voor zichzelf te beginnen, met hulp van haar vriendin en huisgenote Rose. Ze heeft ervaring zat, maar moet de eerste maanden een beetje schipperen met regels, ze heeft nog geen geld om alle vergunningen, premies en dergelijke netjes te regelen. Maar met keihard werken zal ze er wel komen, toch? Dan regelt ze die papierwinkel later wel.

En dan heeft hij ook nog kritiek op filmcritici...

De film gaat over een economische realiteit: rondom migratiestromingen ontstaat een hele infrastructuur van mensen, die de helpende hand willen bieden, die heel ondernemend hun kansen op de markt grijpen. Dat Angie doet wat ze doet is daarom begrijpelijk, al zal – mogelijk – niet iedereen het eens zijn met sommige keuzes die ze maakt. Maar haar relaties met haar lastige zoontje, haar op een andere manier lastige vader, en een behulpzame Oost-Europese vriend laten zien dat ze achter haar zakelijke pantser ook maar een mens is.

Haar keuzes zijn natuurlijk niet eenvoudig. Als iemand zonder papieren om werk vraagt jaagt ze hem weg. Logisch: als ze dat niet zou doen zou ze de wet overtreden, dus wie kan het haar kwalijk nemen? Maar die illegale sloeber zit nu wel zonder geld voor eten. Hij is dus bereid om, desnoods tegen een veel te lage beloning, desnoods heel zwaar, desnoods best gevaarlijk werk te doen. Want hij moet toch eten. Kijk: dat is nou marktwerking. Sloeber verdient een centje, en de economie is weer wat gezonder.

Voor ons, hoogopgeleide, verstandige mensen, is de film waarschijnlijk té boodschapperig, té linkse kerk. Maar misschien is de film wel geschikt om aan al die gelukszoekers te laten zien, die hier naar Europa komen. Zodat ze kunnen zien dat het hier bepaald niet het paradijs is waarop ze hopen.

It's a Free World is vrijdag 9 januari om 20.30 uur te zien op Canvas.

Meer columns van De Bankzitter over het filmaanbod op tv