Netflix: filmtips voor Made in Europe

De kunst en cultuur die ons continent bindt

Vanaf zondag 12 februari zendt de VPRO de documentaireserie Made in Europe uit, over de kunst en cultuur die ons continent bindt. De redactie van VPRO Cinema ging op zoek naar films op Netflix die aansluiten bij de verschillende afleveringen.

Aflevering 2: Religie (19 februari, 20:15uur op NPO 2)

Van Charlie Hebdo tot het Zwarte Vierkant van Malevitsj

Agora

De Griekse wiskundige, filosoof en astronoom Hypatia vertegenwoordigt de voice of reason in de nadagen van het Romeinse rijk, een samenleving op de rand van verval. In Alexandrië probeert ze de raadselen van de sterren op te lossen en draagt ze haar kennis ruimhartig over aan iedereen die geïnteresseerd is. Om haar heen woedt een escalerend conflict tussen Grieks-Romeinse polytheïsten en christenen, dat uiteindelijk zal leiden tot de verbranding van de legendarische bibliotheek.

Lourdes

Vanaf de nek verlamde Christine komt, net als de andere deelnemers aan de georganiseerde reis, naar bedevaartplaats Lourdes hopende op een wonder. Dat inderdaad komt, en toch ook weer niet. Trefzekere film van de Oostenrijkse Jessica Hausner mist de vileine kijk op de medemens van landgenoten Haneke en Seidl, maar weet een vergelijkbaar droefgeestige sfeer te creëren.

Philomena

Het op ware gebeurtenissen gebaseerde Philomena gaat over de zoektocht van een journalist en een oude dame naar haar door kwaadaardige nonnen weggenomen zoon. Regisseur Stephen Frears vindt de perfecte balans tussen ernst, humor en de spanning van het onderzoek. Het sprankelende samenspel van Judi Dench en Steve Coogan levert veel komische momenten op, zonder daarbij aan emotionele diepgang in te boeten. Een vertederende en verbijsterende road trip van een ongewoon stel.

Aflevering 1: Rebellie (12 februari, 20:15uur op NPO 2)

Van Socrates tot Pippi Langkous, van punk tot Jacques Brel

Trainspotting

Een toonbeeld van Europese beschaving zijn de Schotse drugsverslaafden uit Danny Boyle's klassieker Trainspotting misschien niet, maar rebellen zijn het wel. Centraal personage is Renton (Ewan McGregor), die probeert af te kicken. Dat dat nog niet zo makkelijk is moge blijken uit een hilarische scène met de 'smerigste wc van Schotland', zonder twijfel een van de goorste scènes uit de filmgeschiedenis.

Children of Men

Actueler dan ooit, deze visueel overdonderende film waarin regisseur Alfonso Cuarón (Gravity) zijn maatschappelijke engagement verpakt als een gelikte actiefilm. In 2027 is de wereld na een oorlog grotendeels verwoest, en een mysterieus virus maakt dat van menselijke voortplanting geen sprake meer is. Alleen in Groot-Brittannië bestaat nog zoiets als een maatschappij, die wordt bestuurd door een fascistisch ogende, militaire macht die vluchtelingen in kooien opsluit.

Winter on Fire: Ukraine's Fight for Freedom

Tijdens de koude wintermaanden van 2013-2014 kwam het Oekraïense volk in opstand en eiste het aftreden van president Viktor Janoekovytsj. Filmmaker Evgeny Afineevsky waagde zich, gewapend met een camera, gedurende deze turbulente periode midden in de massale demonstraties op het Maidan-plein in Kiev. Al in de openingsminuten vertelt een jongeman lachend over hoe hij een lijk versleepte, en dat niets hem meer verrast. Kort daarna wordt er buiten beeld een demonstrant neergeschoten. ‘Het is gebeurd. Hij is dood'. Afineevsky schetst weliswaar geen veelzijdig of compleet beeld van de opstand, maar plaatst de kijker wel op indrukwekkende wijze naast de demonstranten.

Aflevering 3: Vrije vrouwen (26 februari)

Van Virginia Woolf tot Saga Norén

The Bridge (serie)

Presentator Dimitri Verhulst ontmoet in de derde aflevering de Zweedse actrice Sofia Helin, die in de succesvolle detectiveserie The Bridge gestalte geeft aan inspecteur Saga Norén: een eigenaardige en eigenzinnige vrouw met lang blond haar, steevast in leren broek, rijdend in een olijfgroene Porsche. Samen met de joviale Deense inspecteur Martin Rohde onderzoekt ze onfrisse zaken die plaatsvinden op de kilometerslange brug tussen Zweden en Denemarken.

Millennium: Mannen die vrouwen haten

De ultieme Europese 'vrije vrouw' van het laatste decennium: Lisbeth Salander. Deze met piercings, oogschaduw en schmink getooide meisjesvrouw is precies de heldin die deze verfilming van het gelijknamige boek van Stieg Larsson nodig heeft: kwetsbaar, gehavend én onoverwinnelijk. Samen met journalist Mikael Blomkvist onderzoekt ze in dit eerste deel van de trilogie de verdwijning van een zestienjarig meisje, veertig jaar geleden.

Aflevering 4: Verbeelding (5 maart)

Van Jules Verne tot Lego

20000 Leagues Under the Sea

Dimitri Verhulst spreekt in de vierde aflevering met de achterkleinzoon van de Franse schrijver/fantast Jules Verne (1828-1905). Deze voortreffelijke verfilming van Verne's gelijknamige avonturenboek uit 1870 verhaalt over de onverschrokken gezagvoerder Nemo, kapitein van de futuristische onderzeeboot De Nautilus die bekende oorden als De Rode Zee bezoekt en fantasielocaties zoals Atlantis. Kirk Douglas blinkt uit als de bonkige harpoenier Ned Land die samen met naturalist Aronnax en bediende Koenraad (Paul Lukas en Peter Lorre) door Nemo zijn gegijzeld. 20000 Leagues Under the Sea was in 1954 het summum van decorbouw en speciale effecten en de film kreeg in beide categorieën terecht een Oscar.

The Nightmare Before Christmas

Pieter Steinz besteedt in zijn boek Made in Europe ruim aandacht aan het Duits expressionisme, en in het bijzonder de film Metropolis (1927) van Fritz Lang. Die staat helaas niet op Netflix, maar gelukkig is er dit horrorsprookje van Tim Burton, waarin de invloeden van het expressionisme van het scherm spatten (zoals in eigenlijk elke film van Burton). Centraal staan de avonturen van Pompoenenkoning Jack Skellington - een benige kruising tussen Fred Astaire en Verhoevens Hollow Man - die genoeg heeft van zijn duistere Halloweentown en haar monsterlijke bewoners.

Aflevering 5: De duistere kant (12 maart)

Van heavy metal tot Dracula

A Clockwork Orange

Alex is overdag een keurige zij het nogal luie scholier die nog netjes bij zijn ouders woont. 's Nachts trekt hij er echter met zijn maten op uit en terroriseren ze willekeurige voorbijgangers, rivaliserende bendes, en elkaar. Alex geniet van het geweld, bijna net zoveel als van de muziek van Beethoven. De film, met zeker voor die tijd schokkende beelden van geweld en seks was een sensatie en veroorzaakte een schandaal. Tegenwoordig wordt de film beschouwd als meesterwerk, een hoogtepunt uit het oeuvre van Stanley Kubrick. Naar de roman van Anthony Burgess.

Dracula

Zeker niet de beste bewerking van Bram Stoker's Dracula, maar nog steeds best genietbaar, met dank aan hoofdrolspeler Frank Langella, die op Broadway grote successen kende als de bloeddorstige graaf. Plaats van handeling is in deze adaptatie overigens niet Roemenië maar Engeland.

Wir sind jung. Wir sind stark.

In augustus 1992 werd in Rostock, in voormalig Oost-Duitsland, een flat met asielzoekers (voornamelijk Roma) dagenlang belegerd door honderden jonge Duitsers. De politie was ruim van tevoren op de hoogte van de confrontatie, maar liet zich pas zien toen talloze extra Duitsers van heinde en verre aanhaakten bij de uitdijende onrust. Afghaans-Duitse pamfletfilmmaker Burhan Qurbani geeft zijn visie op de toestand vanuit het perspectief van een jeugdige raddraaier, van de vader van een raddraaier, en van een immigrant. Theatrale waarschuwfilm voor de jeugd van nu.

Aflevering 6: Verlangen (19 maart)

Van fadomuziek tot Goethe

Kon-Tiki

Het verlangen naar verre oorden is één van de subthema's in de zesde aflevering van Made in Europe en deze avonturenfilm sluit daar mooi op aan. Kon-Tiki verhaalt over de Noorse ontdekkingsreiziger Thor Heyerdahl, die in 1948 een vlotreis over de Grote Oceaan maakte om te bewijzen dat de oorspronkelijke bewoners van Polynesië uit Zuid-Amerika kwamen. Zijn documentaire over de expeditie won in 1951 een Oscar. Deze dure Noorse dramatisering van de reis (ook genomineerd voor een Oscar) moest een zo breed mogelijk publiek bereiken en werd daarom twee keer opgenomen: in het Noors en in het Engels.

Perfume: The Story of a Murderer

Het verlangen naar perfectie en het verlangen om geliefd te worden, daar gaat deze meesterlijke bewerking van Patrick Süskinds onverfilmbaar geachte roman Das Parfum over. Hoofdpersoon is Jean-Baptiste Grenouille, die zo'n goede neus heeft dat hij feilloos complexe geuren kan ontleden in verschillende componenten. Dankzij dit talent weet hij zich in het Parijs van de 18de eeuw vanuit de goot op te werken tot gezel van een parfumeur, die hem de kneepjes van het vak leert. De amorele Grenouille wil het ultieme parfum creëren. Maar daarvoor heeft hij de geurstoffen van vers vermoorde meisjes nodig. 

Aflevering 7: Vernieuwing (26 maart)

Van James Joyce tot IKEA

Coco avant Chanel

Biopic over de vroege jaren van Coco Chanel. Als arm weesmeisje begon ze als naaister, en raakte via een baantje in een revue in contact met de gefortuneerde Étienne Balsan. Hij is haar opstapje naar de mondaine wereld van de Parijse high society. Daar valt ze op met haar eigenzinnige smaak in kleding. Bijzonder smaakvolle vertelling, stijlvol en elegant als de modeontwerpster zelf.

Fight Club

In aflevering 7 reist Dimitri Verhulst af naar Zweden voor een bezoek aan het kloppend hart van IKEA. Een goede film over het ontstaan van de Billy-boekenkast is er nog niet, maar in David Finchers Fight Club, gebaseerd op de cultroman van Chuck Palahniuk, zit wel een prachtige verwijzingen: in één van de eerste scènes vertelt protagonist Jack hoe hij een slaaf van de Zweedse meubelgigant is geworden, waarna zijn gehele appartement verandert in een bladzijde uit de IKEA-catalogus, inclusief beschrijvingen en prijskaartjes.

Aflevering 8: Idealen (2 april)

Van De Toverberg tot Alle Menschen werden Bruder

Les miserables

Filmbewerking van de succesmusical naar de beroemde protestroman van Victor Hugo, geregisseerd door Oscarwinnaar Tom Hooper (The King's Speech). Over Jean Valjean (een spetterende Hugh Jackman), de voorwaardelijk vrijgelaten brooddief die opklimt tot burgemeester, de door armoede tot prostitutie gedwongen Fantine (sterke rol van Anne Hathaway) en haar door Valjean geadopteerde dochter Cosette. Mix van realisme en theatraliteit die goed uitpakt waar live zingen en acteren elkaar versterken, maar artificieel episch oogt waar modderige buitenscènes worden afgewisseld met studiodecors en digitale effecten.

Nineteen Eighty-Four

Grimmige, goedbezette verfilming van de klassieke roman van George Orwell, waarin ambtenaar Winston Smith (sterke rol van de onlangs overleden John Hurt) geheel tegen de wet van de totalitaire staat in verliefd wordt op dissidente Julia (Hamilton). Richard Burton is briljant in zijn laatste hoofdrol als de partijman en inquisiteur O'Brien die zelfs iets menselijks behoudt als hij zijn slachtoffer martelt. Stukken beter dan de versie uit 1956, even deprimerend dystopisch als het boek. Vormgegeven als stijlboek voor stalinistische architectuur.

My Queen Karo

Het tienjarige meisje Karo verhuist met haar ouders naar Amsterdam en groeit daar op in een commune. Voor Karo is haar nieuwe leven even spannend als ingewikkeld. De grotemensenwereld dringt zich aan haar op als gevolg van de nonchalance van haar ouders. De film houdt de malle ideeën uit de vrijgevochten jaren zeventig tegen het licht en is tegelijk een liefdesbetuiging aan de vrijheid en creativiteit van het tijdperk. De zorgvuldige vormgeving en het goede spel van alle acteurs maken de film een lust voor het oog.