10 tips voor het Holland Festival 2017

Eigenzinnige dans, spraakmakend theater en een urgent programma over angst en democratie op losse schroeven: het Holland Festival 2017 knalt erin. Maar er is ook veel mooie muziek om je in te verliezen. Tien tips van de VPRO, al jaren mediapartner van het festival.

Tekst: Karen van Dijk, Ilse van der Velden, Aad van Nieuwkerk & Jonathan Maas

Opening: Mariavespers, Pierre Audi

Dit jaar geen edgy theater of native muziek als opening van het festival, maar Monteverdi’s Mariavespers onder regie van Pierre Audi: eeuwenoude gezongen avondgebeden (vesper betekent avond), op hemelse muziek gezet. Deze openingsvoorstelling draait het volume van het champagnegebruis laag en biedt het opgedofte premièrepubliek ingetogen schoonheid en contemplatie – het zal geen toeval zijn. Voor scheidend operadirecteur Audi is hiermee de cirkel rond. Dertig jaar geleden maakte hij een verpletterend debuut bij de Nederlandse Opera met de Monteverdi Cyclus. Onvergetelijk, en zijn naam was in één klap wereldwijd gevestigd. Dat hij tot slot voor de enscenering van de Vespers de veelgevraagde Vlaamse beeldend kunstenaar Berlinde de Bruyckere koos, bekend om haar loeisterke, fysieke sculpturen, maakt de opwinding over ‘de nieuwe Monteverdi van Audi’ alleen maar groter.  

3,  4 en 5 juni, Westergasfabriek.

Manifesto, Julian Rosefeldt

‘Nothing is original’, onderwijst de Australische actrice Cate Blanchett een klas met kinderen. ‘Steal from anywhere that resonates with inspiration or fuels your imagination’- een tekst van filmmaker van Jim Jarmusch, uit zijn Golden Rules of Filmmaking. In verschillende hoedanigheden declameert Blanchett in deze installatie manifesten van de futuristen, situationisten, dadaisten, fluxus en van filmmakers als Lars van Trier en eerder genoemde Jim Jarmusch – to name a few. De teksten zijn oud maar niet gedateerd – sommigen voelen in deze tijd van Trump, populisten all over the place en de afbraak van de westerse democratie zelfs urgent aan.

Of kunstenaar en filmmaker Julian Rosefeldt met zijn installatie de kracht of juist de krachteloosheid van deze teksten wil laten zien en wat  de rol en invloed  van kunst is ten opzichte van wat er gebeurt in de wereld, zijn zaken die je als bezoeker zelf mag uitmaken. Manifesto stimuleerde ons in ieder geval om hier met een glas wijn over door te willen discussiëren – dus ontkurk de fles maar vast. Daarnaast is het moeilijk om niet verliefd te worden op Cate Blanchett, die hier moeiteloos dertien personages neerzet; van beurshandelaar en Russische choreografe tot nieuwslezer en conservatieve moeder uit het zuiden van Amerika. Vervreemdend en bij tijd en wijlen absurdistisch hilarisch. ‘Art is shit’, brult ze bijvoorbeeld over de kist op een begrafenis met rouwende mensen. Dat het tegendeel waar is, bewijst Rosefeldt met deze installatie.

4 t/m 25 juni, Casco Amsterdam

Cate Blanchett in Manifesto

Nicht schlafen, Alain Platel

Negen dansers, een sculptuur van een dood paard, muziek van Gustav Mahler, Afrikaanse polyfone zang en soundscapes van slapende dieren. Dat zijn de ingrediënten voor de voorstelling Nicht Schlafen van regisseur Alain Platel. Hij richt zich op de getroebleerde beginjaren van de twintigste eeuw, met de twee wereldoorlogen tot gevolg. Hij toont overeenkomsten tussen toen en de tijd waarin we nu leven. Platel en zijn dansers gaan op zoek naar transformatie in de hoop niet wederom te eindigen in grootschalige vernietiging. Nicht Schlafen belooft een grootse, donkere en meeslepende voorstelling te worden. Misschien wel een waarschuwing voor deze stormachtige tijd.

20 t/m 22 juni, Koninklijk Theater Carré.

Focuscomponist: George Crumb

Tijdens de feestelijk te vieren 70e editie van het Holland Festival is er alle ruimte voor 'revolutionairen, radicalen en dwarsdenkers'. Dat spreekt de VPRO wel aan. Eén van die radicale types is de Amerikaanse componist George Crumb - focuscomponist van het festival dit jaar. Muziek van Crumb is tijdens een reeks concerten te horen. Hoogtepunt wat ons betreft is het ruige Black Angels, een 'elektrisch strijkkwartet' uit 1970. Niet bepaald lekkere luie luistermuziek - wel een bijna angstaanjagend intense ervaring. Als je de ondertitel Thirteen Images from the Dark Land ziet, en je weet dat het werk geschreven is ten tijde van de Vietnamoorlog, dan bekruipt je een verontrustend gevoel van nieuwe actualiteit. Een video-installatie van 33 1/3 ondersteunt het Nederlandse Ragazze Quartet.

23 juni, Muziekgebouw aan 't IJ.

George Crumb

Obsession & Salomé, Ivo van Hove

Hij behoort tot de absolute wereldtop: Ivo van Hove; een positie die nog werd versterkt door zijn unieke samenwerking met David Bowie voor zijn zwanenzang, de musical Lazarus. Dat hij dit jaar met twee producties op het Holland Festival staat, onderstreept andermaal zijn grote betekenis, én zijn veelzijdigheid. Twee klappers zijn het: Obsession een toneelstuk naar de gelijknamige Italiaanse filmklassieker van Visconti, met in de hoofdrol niemand minder dan Hollywoodster Jude Law en Halina Reijn, en de revolutionaire opera Salomé van Richard Strauss onder muzikale leiding van Daniele Gatti, de nieuwe dirigent van het Concertgebouworkest.

Het is niet moeilijk te raden wat Van Hove moet hebben aangetrokken: allebei zijn het broeierige verhalen, opgebouwd uit een giftige cocktail van grof geweld, verboden seks en religie. En met een interessante sociaalpsychologische laag, die Van Hove naar verwachting maximaal zal exploreren. Wee de furie van de liefde: in Obsession beramen twee geliefden door lust gedreven de moord op haar man en in Salomé eist een afgewezen vrouw het hoofd van haar beau op een zilveren schaal. Opmerkelijk is tot slot dat deze twee geladen werken allebei een enorm schandaal veroorzaakten. Ossessione uit 1943 werd eerst verboden en later zelfs vernietigd door de fascistische Italiaanse regering (Visconti kon nog net een kopie redden), Salomé werd in Londen gecensureerd en verdween in New York na de eerste opvoering in 1917 subiet van het repertoire. Een context, die relevant is in deze tijd. En een extra reden voor nieuwsgierigheid naar de visie van Ivo Van Hove.

Obsession: 8, 9, 10, 11, 14,15, 16, 17 en 18 juni, Koninklijk Theater Carré.

Salomé: 9, 12, 19,  21, 24 en 27 juni, 2 en 5 juli, Nationale Opera & Ballet.

Salome

Danse de nuit, Boris Charmatz

De Franse dansmaker Boris Charmatz pakt je geheid bij de lurven met zijn sterke, eigentijdse danstaal en thema’s van nu; al zijn voorstellingen zijn een must see. Hij schuwt extremen niet: in Manger aten de dansers een uur lang nonstop papier, in Enfant droegen de dansers kinderen rond, slaphangend in hun armen. Een moderne pièta kon je denken; overgave, lijden, of kindermisbruik. Charmatz suggereert veel, maar laat ook ruimte voor de verbeelding en zet die stevig aan het werk. In zijn nieuwe stuk Danse de nuit maakt hij zoals altijd opnieuw intensief gebruik van de omgeving. Niks rood pluche, we gaan ’s avonds laat de Bijlmer in voor urban theatre. De locatie is onderdeel van de voorstelling en geeft bij voorbaat al een bepaalde lading die nog wordt verstrekt door de dansers. Dit keer laten die luidruchtig hun stem horen, als demonstranten. Of relschoppers. Is dit een opstand? We kunnen nog meer vertellen, maar Charmatz moet je meemaken. 

8, 9 en 10 juni, Anton de Komplein.

Danse de Nuit

Festivalfocus: muziek uit Indonesië

Zeventig jaar na de politionele acties in Indonesië is de focus op de muziek uit dat land een terechte keuze. Denk niet (alleen) aan gamelan en krontjong. Prachtige oude liederen kwamen al eens langs in de VPRO/Splendor-serie Het Weeshuis van de Nederlandse Muziek (dit jaar met drie concerten aanwezig in het Holland Festival). Het wereldberoemde Duitse Ensemble Modern komt met werk van een nieuwe generatie Indonesische componisten. En hoe klein de wereld ook geworden is, het klinkt anders, het ziet er anders uit, het vóelt gewoon anders dan wat je gewend bent. Verwacht een subtiele, prachtige nieuwe ervaring.

Ruang Suara, 17 juni, Muziekgebouw aan ’t IJ.  

Ruang Suara, Ensemble Modern

Focus: Democratie, Eric de Vroedt & Romeo Castelluci

Ver voordat het Amerikaanse Witte Huis van kleur veranderde en democratische instituties ging aanvallen, zoals de onafhankelijke rechtspraak en vrije pers, voelde het Holland Festival het al aan zijn theewater. Democratie is under attack. En daarmee een interessant en urgent thema om via de kunst uit te vlooien. 

Theatermaker Eric de Vroedt zijn vingers zullen hebben gejeukt bij het thema; De Vroedt pakt immers maar al te graag prangende actuele kwesties aan: racisme, vergrijzing, globalisering, Geert Wilders – om maar wat te noemen. Denk aan zijn meerdelige mightysociety-theaterproject. Met The Nation brengt hij een 'theaterthriller' over een op hol geslagen multiculturele samenleving, tegen de achtergrond van de Schilderswijk in Den Haag. Een verkenning naar ‘de staat van onze staat’.  

Ondertussen belooft de controversiële en invloedrijke Italiaanse regisseur Romeo Castellucci met La democrazia in America ‘geen politieke maar een polemische voorstelling’. Geïnspireerd door een negentiende eeuws traktaat van de Franse filosoof De Tocqueville, waarin die vol ontzag kijkt naar een jonge, ontluikende Amerikaanse democratie. 

Voor wie dit nog niet genoeg polemiek oplevert, zijn er tal van debatten, lezingen en rondetafelgesprekken over het thema.

The Nation: 5 t/m 8 juni, Muziekgebouw aan ‘t IJ.
La Democrazia: 4, 5 en 6 juni, Stadsschouwburg, Rabozaal.

The Nation

Mouse on mars

Genoeg gehad van alle highbrow opera, toneel en wereldmuziek, en zin in een portie elektronische beats? Ga dan naar Mouse on mars; een soort toegankelijke Autechre. Het knappe van dit Duitse duo is dat ze in de bijna kwart eeuw sinds hun eerste CD Vulvaland voortdurend zijn ontsnapt aan alle categoriseringen, terwijl hun muziek, hoe 'moeilijk' en 'gek' ook, toch steeds (een welisware extreme vorm van) popmuziek blijft, en nooit vervalt in doelloos geëxperimenteer, grenzeloze malligheid, of sleetse trucjes met de toverdoos. De knapst denkbare uitkomst - want zonder dat het ook maar één seconde gaat vervelen - van een traditie die aan het eind van de jaren '60 ontstond met gestekkerde types als Holger Czukay, Klaus Schulze, Edgar Froese en de heren Ralph und Florian van Kraftwerk. En dan samen met een van de tofste grensverkennende 'klassieke' (nou ja) ensembles ter wereld, Ensemble Musikfabrik. Duitse degelijkheid maar goddank zeker niet zwaar op de hand. 

Mouse on mars

887, Robert Lepage

In de autobiografische solo 887 (het huisnummer van zijn ouderlijk huis) staat de Frans Canadese toneelschrijver, acteur en filmregisseur Robert Lepage stil bij de werking van ons geheugen. Lepage moet een gedicht uit zijn hoofd leren, maar het lukt hem niet. Het gedicht blijft niet hangen. Hoe te onthouden? Met zijn filmische en meeslepende manier van theatermaken neemt Lepage het publiek mee naar zijn jeugd in Quebec in de jaren 60. Onze zin om naar een van Canada’s meest geëerde theatermakers te gaan kijken neemt alleen maar toe na het zien van het prachtige decor dat voor 887 is gemaakt; een imposante maquette van zijn ouderlijk huis, gedetailleerd en ongelofelijk intiem.  

16 juni t/m 18 juni: Stadsschouwburg, Rabozaal.