bevroren

Sinds de aanslagen vindt Nicolaas een heleboel, maar voelt hij niet zoveel. Hoe kan dat?

Een pushbericht in mijn bed. Net als de rest van Nederland stond ik vorige week op met de beelden van de aanslag op het metrostation en het vliegveld in België. Ik app met mijn moeder over hoe erg ik het vind en zet een serieuze blik op. Maar niet veel later sta ik onder de douche alweer een liedje te zingen en denk ik al niet meer aan alle slachtoffers. Ik geef mezelf op mijn kop. Soberheid, dat is nu gepast. Vind ik tenminste.

Net als veel andere Nederlanders vind ik dat ik niet bang moet zijn, dat we nu niet moeten generaliseren, dat we het hoofd koel moeten houden. Ik vind een heleboel. Dat is niet het probleem.

Ik voel alleen niet zoveel. Buiten stormt het, maar in mijn binnenwereld is het sinds de aanslagen windstil. Ik voel me niet bang, niet boos. En ik ben niet echt verdrietig. Alsof ik geflirt heb met Medusa. Hoe dreigender de krantenkoppen, hoe minder emoties ik lijk te hebben. Ik vind dat vooral heel stom van mezelf, want het zou toch andersom moeten zijn.

Ik app met mijn moeder over hoe erg ik het vind en zet een serieuze blik op, maar niet veel later sta ik onder de douche alweer een liedje te zingen

Nicolaas Veul

Ik moet denken aan De tijger ontwaakt van Peter A. Levin, mijn lievelingszelfhulpboek. Levin is een NASA-professor en gespecialiseerd in menselijk traumaverwerking. In zijn boek beschrijft hij hoe de mens en vooral diens lichaam omgaat met traumatische gebeurtenissen, van welke aard dan ook. Hij stelt dat mensen in nood net zo zijn als dieren in nood. En dieren hebben in levensbedreigende situaties een beperkte actieradius. Het is bevriezen, vechten of vluchten. 

Stel, een leeuwenkoning grijpt een antilope. Zijn klauw boort diep in de kont van het beest. De antilope bevriest, dat wil zeggen dat hij voor dood speelt en tegelijkertijd al zijn gevoel compleet uitschakelt, zodat hij geen pijn voelt als hij wordt opgepeuzeld.
Het wezenloze beest staat strak van de stress. Als hij toch de kans ziet, zal hij opeens wegrennen of vechten. Al is dat laatste voor een antilope niet echt een optie. Als de dreiging geweken is, gaat het dier trillen. Om alle stress uit zijn lichaam te krijgen.

De NASA-traumadokter stelt dat wij mensen niet veel anders doen. Geconfronteerd met dreiging is het ons oerinstinct dat het stuur overneemt. In alle stress splijten we onze ziel van ons lichaam en stoppen we ons hart in de vriezer.
Het probleem is dat mensen vaak blijven hangen in die overlevingsmodus, concludeert Levin na jaren werken met traumapatiënten. Dat we niet ontwaken uit de overspannen overlevingsstand, en dat we liever bevroren blijven of woedend, dan dat we ontdooien. We zijn bang voor wat het smeltwater met zich meebrengt.

In alle stress splijten we onze ziel van ons lichaam en stoppen we ons hart in de vriezer

Nicolaas Veul

Met het gevoel op de waakvlam is het de ratio die grip probeert te krijgen op de situatie. En dan vinden we vooral dat we niet bang moeten zijn, want dat is wat de terroristen willen. Dan roepen leiders dat we ons nu één moeten voelen of juist dat we doodsbang moeten zijn voor moslims überhaupt, en vind ik thuis dat ik niet mag zingen onder de douche. Het is overlevingsretoriek. Maar vinden zonder voelen is als een op hol geslagen kompas: de wijzer slaat alle kanten uit. Behalve de richting die we op moeten.

Dat ik geen reet voel deze week maakt me geen emotieloze amoebe, het confronteert me juist met hoe menselijk, of eigenlijk hoe dierlijk ik ben. ‘Ik voel niets’ is mijn ultieme overlevingsstrategie en tegelijkertijd juist een teken van hoe kwetsbaar ik me heb gevoeld. Of beter: hoe kwetsbaar we als mensen sowieso zijn. 

Misschien moeten we wat minder vinden, en wat meer voelen; geen taboe op onze spanningen, maar het gesprek juist daarover laten gaan.

Ik ben liever een beetje bang en bedreigd, dan bevroren. 


Nicolaas Veul is programmamaker bij de VPRO. Zo streamde hij zijn leven voor Super Stream Me, ging hij achter de geraniums kijken in Oudtopia en knuffelde hij veel dieren voor het VPRO Jeugd-programma Beestieboys. Nicolaas zit ook op twitter en hij schrijft vanaf nu elke twee weken een column voor vpro.nl.