zomergast: freek de jonge

hugo hoes ,

Als eerste Zomergast van 2014 ontvangt Wilfried de Jong zondag cabaretier Freek de Jonge. Op De Jonge’s lijstje fragmenten staan onder meer voetbal, Edward Snowden en Lars von Trier.

freeks

Freek de Jonge (Eenrum, 1944) maakte begin jaren zestig een potje van zijn studies Culturele Antropologie en Nederlands, want hij trad liever op. Eerst alleen, daarna met Johan Gertenbach en Bram Vermeulen als het trio Cabariolet. Aan de woordspelige naam kan het niet hebben gelegen, maar ze trokken vooral lege zalen. Reden voor Gertenbach om de handdoek te gooien en zijn studie weer op te pakken. Vermeulen en De Jonge gingen als duo verder. Na een vijfde plaats in 1968 op het Camerettenfestival zoemde hun naam overal rond en een jaar later vulden ze theateravonden met Neerlands Hoop In Bange Dagen. Geëngageerd, snel, hard en actueel. Hun bekendheid bereikte een hoogtepunt toen Neerlands Hoop de strijd aanging met Koning Voetbal. Met de actieshow Bloed aan de paal wilde het duo voorkomen dat het Nederlands elftal in 1978 deelnam aan het WK voetbal in het Argentinië van generaal Videla. Oranje deed toch mee en verloor de finale van het thuisland. Een jaar later ging het duo uit elkaar en begon De Jonge aan een zeer succesvolle solocarrière, die ruim dertig jaar later nog altijd voortduurt. In die tussentijd maakte hij tientallen cabaretshows, schreef hij romans, maakte hij muziek en was hij een veelgevraagd gast aan Hilversumse praattafels. Want Freek verveelt nooit.

@freekjonge heeft 36.900 volgers maar volgt zelf slechts 29 twitteraars

 

twitter

alweer?

 In het rijtje nieuwe Zomergasten zorgde de naam Freek de Jonge voor verwarring onder de liefhebbers van dit jaarlijkse zomeravondje slow television. Want Freek, die was toch al eens geweest? Dat klopt, maar niet als gast, wel als gastheer. In 1996 werd hij na Peter van Ingen de tweede Zomergasten-presentator en ontving hij achtereenvolgens schrijfster Connie Palmen, regisseur Jan Vrijman, acteur Thom Hoffman, fotograaf Anton Corbijn en theatermaker Gerardjan Rijnders. Of zij nu in fragmenten terugkeren, is nog onbekend. Na een seizoen werd hij opgevolgd door een andere kunstenaar, Wim T. Schippers. Overigens is De Jonge niet de enige oud-presentator die later als gast optrad. Adriaan van Dis presenteerde de seizoenen 1999-2001 en zat in 2012 bij presentator Jan Leyers aan tafel om zijn favoriete fragmenten te vertonen. Schrijfster Palmen legde de route omgekeerd af. Zij trad in 2005, negen jaar nadat ze bij De Jonge te gast was, op als presentator.

fragmenten

Het voetbal komt uit de documentaire Vlaamse velden (2000) van fotograaf Hans van der Meer en wordt gespeeld op zwarte kicksen op troosteloze rafelranden zonder skyboxen.
Klokkenluider in ballingschap Edward Snowden sprak in maart dit jaar vanuit Moskou onverwacht tot de aanwezigen op een TED-conferentie in Vancouver. Zijn presentatie won aan kracht door Snowdens fysiek afwezigheid.
Dat beperkingen versterkend kunnen werken, is ook te zien in de documentaire The Five Obstructions (2003) waarin regisseur Lars von Trier collega Jørgen Leth uitdaagt zijn werk te verbeteren door extra obstakels.
De Jonge’s keuzefilm is Songs from the Second Floor (2000), een donkere komedie van de Zweedse regisseur Roy Andersson die licht werpt op de absurde kant van het alledaagsenmenselijk bestaan. 

ken je ergfoed

amagram

zet voor

Zomergast zijn is leuk, optreden in Carré is prachtig, maar met Ajax spelen in het Olympisch Stadion is een jongensdroom. Het kan dan ook niet anders of de wedstrijd tussen Lucky Ajax en VenW United op Eerste Pinksterdag 2006 staat in het geheugen van De Jonge gegrift. Die werd daar pas op het laatste moment voor geselecteerd omdat Ali B. verhinderd bleek in het team met onder anderen Sjaak Swart, Wim Meutstege en Ramon – vader van – van der Vaart. ‘Man of the match’ werd John Bosman, die mede dankzij Freeks voorzetten zes keer kon scoren. Beleidsmedewerker Jelle Landa, destijds aanvoerder van ministerieteam VenW United herinnert zich de wedstrijd nog goed. ‘Freek toonde jeugdig enthousiasme, maar was minder goed dan zijn teamgenoten. Wel speelde hij iemand van ons door de benen.’ Die sublieme poort aka panna is oud-international Wim Meutstege acht jaar later vergeten. Hij noemt zijn oud medespeler een ‘leuk persoon die aardig kan ballen en minder opvliegerig dan Sjaak Swart.’ Lucky Ajax-V&W United eindigde in 13-1 al stopte het scorebord bij 9-1. 

‘Freek de Jonge is heel erg van gisteren'

Minister-president Mark Rutte, 1 voor de verkiezingen, 8 september 2013

naam

De populariteit van Freek daalde vorig jaar naar het laagste niveau sinds 1970. Toen werden er 28 Freken geboren, in 2013 waren dat er nog maar twee meer. Die neergang is begonnen rond 2005 en lijkt onomkeerbaar. Vooral in de jaren tachtig was Freek ongekend populair met een piek in recordjaar 1984, waarin  er 105 Freken bijkwamen. Ook in 1986 (103) en 1988 (100) ging het uitstekend met Freek. Al krimpt de instroom, paniek is niet nodig. Met ruim 3000 Freken kent u naast De Jonge vast nog wel een andere. Overigens leert een weekje bladeren dat van een nieuwe Freek zelden in NRC Handelsblad kond wordt gedaan. Sinds 2004 stond zijn naam daar slechts acht keer bij de geboorteberichten.

5e

werd het duo Neerlands Hoop in 1968 bij de door Don Quishocking gewonnen derde editie van het studentencabaretfestival Cameretten.

on tour

De Jonge lijkt onvermoeibaar. Zo staan alleen in november al 19 optredens van zijn voorstelling Als je me nu nog niet kent in zijn agenda. Een hele tour die gaat van Enschede via Tilburg, Delft, Eindhoven, Middelburg, Utrecht, Heerenveen, Schiedam, Deventer, Hoorn, Den Haag, Breda, Vlaardingen, Spijkenisse, Haarlem, Hoofddorp, Drachten, Capelle a/d  IJssel en Purmerend weer naar huis in Muiderberg. Een tourschema waar Mick Jagger waarschijnlijk om lacht, maar dat bij elkaar toch 2267 kilometers telt. Vooral etappes als Heerenveen- Schiedam (196 km) en Drachten-Capelle a/d IJssel (202) hakken er in. Rustdagen zijn dan ook geen overbodige luxe. Het alternatief, elke avond thuis slapen, biedt weinig soelaas. Dan moeten er 3174 kilometer gereden worden, 167 kilometer per speeldag.
Lezersprijsvraag: welke volgorde levert de kortste negentienstedenroute op?
Start en finish in Muiderberg. Stuur uw oplossing vóór 30 juli naar derondevanfreek@vpro.nl of VPRO gids, Postbus 11, 1200 JH Hilversum en maak kans op twee vrijkaarten voor een Freekshow in een theater naar keuze.

 

Freek houdt van croissantjes

feit

kunst

Edwin van den Berg, Freek speelt zichzelf (2011)

Beeldend kunstenaar Edwin van den Berg portretteerde de komiek in 2011 voor het programma Sterren op het doek van Hanneke Groenteman.
‘Tijdens de opnamedag zag ik hem niet alleen voor maar ook naast de camera. Omdat hij zo bekend is, vroeg ik mij af wanneer hij nog zichzelf is en wanneer hij een rol speelt. Dat heb ik willen uitdrukken in Freek speelt zichzelf. Als een affiche van een voorstelling.’
Was je vereerd dat hij jouw doek uitkoos?
‘Vanzelfsprekend. Maar vergeleken met bn’ers in andere uitzendingen toonde hij zich niet echt getroffen of dankbaar toen hij alle portretten zag. Hij was vooral bezig met zichzelf. Beetje jammer voor mijn medekandidaten.’
Waar hangt het nu?
‘In het atelier van Hella. Ik heb het zelf gebracht en dat was zeer aangenaam. In Freeks atelier hangt een door Ans Markus gemaakt portret van Hella. Freek kijkt niet graag naar zichzelf.’
Het is niet het doek waar je in de uitzending aan werkte.‘
Nee, dat portret hangt in mijn atelier. Ja, dat is te koop. 1450 euro.’

 

nederlands

In 2005 ontving De Jonge de Groenman-taalprijs voor goed en creatief Nederlands. Uit het juryrapport: ‘Zijn technische verfijning en subtiele omkering worden gedragen door een taaltraditie die onmiskenbaar Nederlands is: die van de prekende retoriek van de dominee. Alleen verkeert de heilsboodschap hier in haar ironisch tegendeel, en zorgt het onderbrengen van het persoonlijk engagement in de “preek” voor een ongewone toegankelijkheid.’