steun vpro

geef de omroep terug aan de burgers

, Marten Minkema

geef de omroep terug aan de burgers

Marten Minkema ,

Laat omroepen als de VPRO het bestel verlaten en maak hun ondersteuning 100 procent fiscaal aftrekbaar.

Begin deze eeuw was ik als radiomaker voor de VPRO op reportage bij de Litouwse omroep. Dolgelukkig waren ze daar. Want hun staatsfinanciering via de fiscus was net vervangen door apart geïnd kijk- en luistergeld. Voor het eerst in zijn bestaan was de omroep onafhankelijk en vrij van angst voor de grillen en inmenging van de politiek. Hun commentaar op Nederland: 'Zijn jullie gek geworden!?'

Want hier gebeurde precies het omgekeerde. Van een jaarlijkse acceptgiro in de bus waarop precies stond wat je voor radio en tv betaalde, gingen wij naar een omroepbijdrage via de belastingen. Lekker makkelijk, maar vooral lekker ondoorzichtig.

Inmiddels is duidelijk waar Den Haag op afkoerst. De NPO is een politiek vehikel waarmee Den Haag sinds 2008 greep wil krijgen op de omroep. Deze machtsgreep gaat via het beheer van de geldpot. Doel is een gecentraliseerde omroep met aan het hoofd de NPO, die een directe lijn heeft met Den Haag, waaraan ze financiële en inhoudelijke verantwoording moet afleggen. De overheid kan de geldkraan steeds verder dichtdraaien terwijl ze verlangt dat Hilversum steeds meer de eigen broek ophoudt.

kijkcijferdipje

Niet voor niets zitten de bazen van de NPO ook in het bestuur van de STER. Daarom lopen programma's voor een klein publiek permanent gevaar. Het recentste voorbeeld is het aangekondigde verdwijnen van jazz-zender Radio 6. Toen DWDD een heel tv-uur lang een lans brak voor Radio 6, schreef de Volkskrant meteen over een kijkcijferdipje: er keken die avond maar een miljoen mensen naar DWDD! Zover is de gekte doorgeschoten en het besef weggezakt dat de publieke omroep er wettelijk is voor iedereen, ook voor kleine doelgroepen die evengoed meebetalen.

Daarvoor is internet een enorme verrijking. Tegen weinig kosten bereikt de publieke omroep kleine doelgroepen met beeld en geluid waar geen adverteerder op afkomt. Ziedaar de publieke taak in optima forma. Maar de NPO ziet internet als een bedreiging en wil de aanwezigheid beperken tot een handvol sites, met louter content waar héél veel mensen op afkomen - en dus adverteerders.
 
Als ik online via NPO Uitzending Gemist een stukje Pauw wil terugkijken moet ik eerst door de reclame heen. Wil ik door naar een bepaald fragment, dan gaat dat zomaar niet. Eerst weer reclame. Is dit nog publieke omroep? 
 

Leegzuigen

Er is niets tegen dat sites van de publieke omroep een gemeenschappelijke herkenbare vormgeving hebben. En evenmin om het omroepbestel meer open te gooien voor mensen van buiten met goede ideeën. Die kunnen nu naar de omroepen of naar het Mediafonds. Maar dat fonds verdwijnt per 2017 en het afgeroomde potje gaat naar de NPO. Alle makers inclusief de omroepen moeten zich straks melden bij deze monopolist, die het ontbreekt aan inhoudelijke visie en waarbij het draait om marktdenken en politieke agenda. Zou in zo'n sfeer een briljant initiatief als 3voor12 of verfrissend subversieve jeugdtelevisie nog kans maken?
 
Zonder de omroepen is de NPO niet meer dan een bestuurslaag. Maar binnenkort zal de NPO de omroepen leegzuigen. Nu ze nog de kracht hebben, moeten ze iets ondernemen. Daarbij kunnen de oude mediawetten nog heel nuttig blijken. Voor de rechter houdt de huidige koers namelijk geen stand, want de publieke omroep bedient allang niet meer alle kijkers en luisteraars. De NPO kan daar nog zulke mooie kronkelspraak tegenover zetten, zijn besluiten en daden bewijzen dat de geest van de publieke omroep met voeten wordt getreden. Tegelijk met het starten van een rechtszaak kan een vereniging als de VPRO de achterban oproepen een petitie te tekenen over de gewenste koers van de publieke omroep. Bij genoeg handtekeningen moet daarover in de Kamer gedebatteerd worden.
 
Als dit geen koerswijziging in Den Haag oplevert, moet de VPRO zich afvragen wat ze nog binnen het zieltogende bestel te zoeken heeft. Als organisatie: alles. Het gaat om banen en de financiële mogelijkheid program-ma's te maken. Als inhoudelijk vernieuwend mediabedrijf: niets meer. Het zou enorm bevrijdend zijn als de VPRO op eigen benen kon staan. De community van de VPRO is groot genoeg om de zelfstandigheid buiten het bestel te ondersteunen, maar dat kost veel geld en banen.

Betere oplossing

 Maar wat als de inzet van rechtszaken en debatten een tweetrapsraket is? Eerst wordt het politiek onvermogen vastgesteld om de publieke zaak te dienen. En dan komt vanzelf de legitimiteit van de fiscale financiering in zicht: het heffen van belasting voor de omroepen heeft geen inhoudelijke wettelijke basis meer. Dus moet die belasting verdwijnen. Dan heeft de staat een flinke inkomstenderving en is er geen publieke omroep meer. Er is gelukkig nog steeds een mediawet die dat laatste voorkomt en er is ook een betere oplossing.

De publieke omroep wordt teruggebracht tot een klein bedrijf onder leiding van de NPO, dat nieuws, sport en actualiteit brengt voor de Grootst Mogelijke Deler, precies waar wel politieke steun voor is. Adverteerders genoeg, dit betaalt zichzelf terug en levert misschien zelfs geld op. Maar een omroep als de VPRO verlaat vol vertrouwen het bestel, want tegelijk wordt de steun voor externe non-profitmediaorganisaties 100 procent fiscaal aftrekbaar. Dus die krijgen een soort status als goede doelen.

De VPRO en oude en nieuwe collega's kunnen zo prima zelfstandig gedijen, en de kijkers, lezers en luisteraars zien hun belastinggeld besteed op een manier waar ze achter staan. Omroepgeld dat niet via de belasting wordt afgetrokken en blijft liggen op het ministerie, gaat jaarlijks in een pot Bijzondere Media Projecten. Via een site mag iedere Nederlander daaruit kiezen en wat geld toeschuiven. Het zou staatssecretaris Dekker en zijn VVD als muziek in de oren moeten klinken: de staat houdt z'n tengels thuis en de burger regelt zelf z'n zaakjes bij de verdeling van het kijk - en luistergeld.

 

Marten Minkema is freelance radiomaker



ongecoördineerd

De informatie op deze pagina is op geen enkele wijze door NPO, VPRO of haar organen gecoördineerd.

#magdat?
Ja, dat mag wel, denken we.