+f(asis)/Ronald_Plasterk.jpeg "Ronald Plasterk")
Je hebt twee soorten democratie. Er is een groot verschil tussen Tony Blair en Bush: Bush is direct gekozen, Blair indirect. Blair heeft ook campagne gevoerd, maar de stemmen gingen naar zijn Labour Party, die heeft de verkiezingen gewonnen en toen Blair premier gemaakt. Dat verschil is belangrijk, want terwijl we op de TV kunnen zien dat Blair zijn Irak-beleid voortdurend moet verantwoorden in het Lagerhuis, kan Bush gewoon zijn gang gaan, die heeft alleen de zorg of hij de volgende verkiezingen wint. Het zijn allebei echt democratieën, het volk heeft het laatste woord, maar Amerika is een plebiscitaire democratie. Democratie heeft twee elementen: inderdaad verkiezingen, maar anderzijds ook controle, toezicht, verantwoording afleggen. Als Blair het niet goed doet kan het parlement hem morgen wegsturen; dat is met Margaret Thatcher destijds gebeurd, haar eigen fractie heeft haar door John Major vervangen. Toen Bill Clinton geen steun meer had van het congres kon men hem niet wegsturen, en dus is de onsmakelijke weg van de Lewinsky-affaire bewandeld.
En dan naar de gekozen burgemeester. De meeste politieke partijen willen af van de kroonbenoeming, dus verkiezen. Maar: direct of indirect? Het CDA is verdeeld, en de PvdA zit op de wip. De PvdA heeft in haar programma staan dat de gemeenteraad de burgemeester moet gaan kiezen, dat is dus het Blair-model, maar het regeeraccoord zegt dat de bevolking dat direct moet doen. De PvdA vraagt zich op dit moment af of ze zich aan haar eigen verkiezingsprogramma moet houden, of aan het regeeraccoord. Komende week gaat een commissie, de commissie-Andeweg, de PvdA daar advies over geven.
Mijn advies: indirect kiezen. Juist omdat plaatselijk de controle en het kritisch volgen door een pluriforme pers vaak toch al beperkt is, is het des te belangrijker dat er een gekozen volksvertegenwoordiging is die de burgemeester controleert, en desnoods ook weg kan sturen. Ons land kent een lange traditie van collegiaal politiek bestuur, en die gooi je weg als er naar Frans of Amerikaans model een direct gekozen burgemeester komt, die met een eigen verkiezingsprogramma en een eigen kiezersmandaat op zak, zijn gang kan gaan. Ik heb zelf een paar jaar in een gemeenteraad gezeten, mij gaat de lokale democratie erg aan het hart, en mijn advies aan PvdA en CDA zou zijn: koester die! Laat de burgemeesters inderdaad campagne voeren, maar niet los van de gemeentepolitiek. Geen campagne over personen, geen beauty contest, maar een campagne over politieke programma’s. Dus indirect kiezen, model Blair, niet Bush. De lokale domocratie is erg kwetsbaar, maar is het verdedigen waard.