Europa dijt gestaag in omvang en macht uit, maar dat roept bij de burgers geen warme gevoelens op. In een soort zwaan-kleef-aan procedure treden in de komende jaren allerlei landen tot de unie toe. Niet cultuur en geschiedenis, maar geld en macht zijn de belangrijkste criteria voor toetreding.
 
Premier Ecevit van Turkije reisde op zaterdag 11 december onverwacht naar Helsinki om met de Europese top over het EU-lidmaatschap van zijn land te onderhandelen. Omdat Turkije NAVO-bondgenoot is, zal het definitieve lidmaatschap wel snel beklonken worden. Ik vind dat merkwaardig, want ik heb altijd gedacht dat Turkije niet in Europa maar in Azie ligt.
 
Ik vraag me trouwens af, hoeveel bewoners van Turkije zichzelf 'Europeanen' zouden willen noemen. Zien zij zichzelf nou echt als burgers van een werelddeel dat cultuurhistorisch is voortgekomen uit Jodendom, Christendom en Humanisme? Als er al een Europese identiteit is, zijn Jodendom, Christendom en Humanisme daarvan de kern - en niet de Islam. Ataturk heeft zijn natie wel een Westerse aankleding gegeven, maar die moet door het leger tegen een fundamentalistische stroom in gehandhaafd worden. En als er om een erewraak gemoord wordt, geldt dat in Turkije als een verzachtende omstandigheid. Ecevit zei in Helsinki dat hij persoonlijk tegen de doodstraf is, maar daarmee thuis moeilijk aan kan komen. Kortom, wat Europese waarden en normen betreft, heeft zijn land nog een lange weg te gaan.
 
Natuurlijk, Europa heeft onnoemelijk veel leed veroorzaakt en torst daardoor een zware schuld met zich mee. Maar zij was ook de bakermat van de mensenrechten, de emancipatie van de vrouw, de sociale zekerheid voor zwakken en kwetsbaren, en de democratische bescherming van minderheden.
 
Worden Turkije en de andere aspirant leden van de Europese Unie daaraan ook streng getoetst? Ze zeggen van wel, maar ik vrees van niet. Geld en macht zijn immers de belangrijkste criteria.