Twee kanttekeningen. Eén: een gedachtenexperiment. De essentie van een canon is dat er consensus is, dus dat het echt gaat om een algemeen ervaren lijst, en niet een particulier lekker gek rijtje, een allerpersoonlijkste expressie van een allerpersoonlijkste emotie (verwijzing naar de dichter Kloos, hoeft u niet te herkennen want dat staat niet in de canon). Als eenvoudige experimentele onderzoeker denk ik dan: de manier om zo'n canon op te stellen is dus niet om een zeer geleerde commissie in te stellen, maar drie geleerde commissies. Je laat ze allemaal honderd vensters opstellen, en degenen die ze alle drie opnemen, die horen echt tot de canon. Ik zou voorspellen dat uit deze lijst dan Erasmus en Anne Frank nog steeds tot de canon zouden horen, maar De Stijl niet en Annie M.G. Schmidt ook niet.

En hier mijn tweede duit in het zakje. De canon is geschiedenis, en geschiedenis wordt geschreven door alpha's, en alpha's hebben een apart, ik zou haast zeggen afwijkend, idee van waar het in de geschiedenis echt om gaat. De echte geschiedenis wordt gestuwd door exacte wetenschap en technologie. Mag ik twee vensters noemen? De ene zou ik noemen: de pil en de seksuele vrijheid. Voorbehoedsmiddelen maakten dat mensen seks konden hebben zonder dat er perse kinderen van kwamen, met grote maatschappelijke gevolgen. En venster twee: gezondheidszorg. In honderd jaar is de gemiddelde leeftijd die wij allemaal halen gigantisch toegenomen! Hier is het venster waar wat mij betreft qua belang alle mooie meubeltjes van de Stijl, prachtig hoor, en de watersnood van 1953, erg, en Hebban al vogalla, middeleeuwse tekst, geinig hoor, drie keer op hun zijkant inpassen. Kijk: in 1880 werden we in dit land gemiddeld 40 jaar oud, hier ziet u dat stijgen, ziet u ook prachtig de dipjes van de twee wereldoorlogen, en dan nu worden mensen gemiddeld tachtig.

Twee keer zo oud, in dik honderd jaar! Dat komt door gezondheidszorg (zoals de ontdekking van antibiotica en vaccins), beter drinkwater en sanitair, beter eten, kortom door exacte wetenschap en techniek.

Geschiedenis wordt geschreven door alpha's, maar de geschiedenis wordt gemaakt door beta's. Die hebben het het zwarte garen uitgevonden, en het buskruit.

Grafiek uit: Frans van Poppel e.a., 'Hoe lang leefden wij? Veranderingen in de levensduur en het doodsoorzakenpatroon', Bevolkingstrends, Vol. 53, 3, 2005, 13-25. (met dank aan Bennie Mols).