Cineasten hebben het Live Aid-stokje van Bob Geldof overgenomen: na het succes van de Constant Gardener, over de wanpraktijken van westerse farmaceutische bedrijven in Afrika, zijn er nu films over Idi Amin, over de bloeddiamanten in Sierra Leone, over de bewoners van Bamako, de beeldschone hoofdstad van Mali - het ten dode opgeschreven continent is eindelijk terug op de agenda. Woensdag presenteerden de kranten een onderzoek waaruit bleek dat Nederlanders bijzonder gelukkig zijn. Maar een dag later al kopten ze: Nederlander aanzienlijk suïcidaler dan gedacht. Alweer zo’n pendulebeweging! In de, voor de eerste yuppen, welvarende jaren tachtig droegen jongeren zwarte kleren versierd met buttons waarop No Future stond, en ze beluisterden deprimerende muziek vol duister doodsverlangen. Kennelijk hoort er rondom de zon altijd een vette rouwrand te staan: ‘carpe diem’ kan niet zonder ‘memento mori.’
De rol van Janmaat is overgenomen door Geert Wilders, over wie we ons dagelijks kunnen opwinden; net als toen schept al die verontwaardiging een hechte band tussen verder heel verschillende mensen. Je kunt deze revival met nostalgie begroeten, of met afkeer: niet nog een keer dat fanatieke idealisme en die maakbaarheidspraatjes alsjeblieft. Je kunt zeggen: ‘Zie je wel, vooruitgang bestaat niet, alles herhaalt zich....’ Maar de pendulebeweging biedt ook een herkansing. Een tweede huwelijk waarin je geleerd hebt van eerdere fouten. We zijn een kwart eeuw ouder, dragen geen buttons meer, gaan niet met spandoeken de straat op - we weten nu dat het op kleine daden aankomt. Sceptici mogen gemeenschapszin en individualisme spits tegen elkaar uitspelen, maar volgens mij is er geen of-of. Als het goed is gaat de innerlijke pendule in een constant ritme heen en weer, van binnen naar buiten, van alleen naar samen, van zelfreflectie naar het verlangen de wereld te verbeteren en weer terug. Zonder die beweging staan niet alleen antieke klokken, maar ook moderne mensen stil.