Een vreemd idee overigens, gratis schoolboeken. Het is ongetwijfeld geïnspireerd door het ‘gratisbeleid’ van de Vlaamse politicus Steve Stevaert. Televisie, openbaar vervoer, fruit op school, alles kon wat Stevaert betreft gratis worden. In korte tijd werd hij met dit ‘alles voor niks’ verhaal razend populair. Totdat de kiezers erachter kwamen wie de rekening betaalde voor al deze cadeautjes: zijzelf. Want gratis is natuurlijk nooit echt gratis, ook niet in het geval van schoolboeken. De rekening gaat naar de belastingbetaler, ook naar hen die geen kinderen hebben. De kosten: 210 miljoen euro. Per jaar.
 
Gratis betekent ook zelden goed. Vraag dat maar aan uw Poolse loodgieter. Die kan zich nog wel herinneren dat in Polen ook alles gratis was. Omdat er geen markt bestond voor goederen van verschillende kwaliteit, was uiteindelijk alles van dezelfde belabberde standaard. Zo werkt het ook met door de overheid aangeboden gratis diensten. Neem het Britse gezondheidszorgsysteem. Dat is voor iedereen gratis toegankelijk, en is daardoor de slechtste van West Europa. Overigens worden in Engeland ook de schoolboeken gratis uitgeleend - met alle gevolgen van dien. De eerste gebruiker heeft een prachtig nieuw boek, gebruiker nummer vijf krijgt een volgekliederd vod waar hele hoofdstukken uitgescheurd zijn.
 
Als u zelf de boeken koopt, kijkt u bij ieder exemplaar eerst even naar de kwaliteit. Krijgt ik wel waar voor mijn geld? De overheid doet dat niet. Plasterk kan moeilijk zelf al die honderdduizenden boeken op vouwen of scheuren gaan controleren. Hij zal vooral de totale aanschafkosten zo laag mogelijk moeten houden. Dat betekent dus of kiezen voor Engelse toestanden, of onderhandelen met uitgevers over goedkope flutboeken: geen harde kaften meer, en geen duur papier of dure inkt. Voor je het weet, zit uw kind met schoolboeken waarvoor ze zich zelfs in het communistische Polen nog zouden hebben geschaamd.
 
Laten we eerlijk zijn: wat gratis is, is niet goed. En wat goed is, dat is niet gratis. Koopt u die boeken dus maar gewoon zelf. Zo’n Grote Bosatlas kost misschien 65 euro. Maar dan heb je ook wat.