Langdurige therapeutische sessies onder professionele begeleiding? Nee. Veel spanningen verdwijnen zodra de groep een vijand vindt. Iemand die de onbewust gekoesterde waarden van de leden met voeten treedt. En over wie dus gekletst en geklaagd kan worden. Dit heet ‘het zondebokmechanisme’ - en iedereen weet waar het toe kan leiden. Dat nooit meer. Toch ken ik geen vriendschap, familie of club, waar het mechanisme niet wordt toegepast. Eendrachtig speculeren of schelden herstelt het gevoel van onderlinge verbondenheid. ‘Goddank zijn wij heel anders.’
 
Zelf woon ik in een wijk met slecht onderhouden, vooroorlogse huizen. Op het eerste oog hebben de bewoners niets gemeenschappelijk. Drankmisbruik leidt soms tot luide nachtelijke ruzies, islamitische gebeden mengen zich door house en Hazes, een schizofrene jongen klampt iedereen aan, in de overtuiging dat hij de Messias is. Gezinnen met vijf kinderen bewonen een oppervlak dat voor de alleenstaande kunstenaar al te krap is, de buschauffeur die om vijf uur op moet, woont naast een student die dan zijn afterparty geeft, pitbulls en goed getrimde poedels delen het trottoir - op het balkon hoor je muziek uit alle windstreken en ruik je evenveel etensluchtjes.
 
Dat de wijk steeds meer een prachtwijk wordt, komt vooral door een woningbouwverenging die ambitieuze renovatieplannen koestert en daarover uiterst slordig met haar bewoners communiceert. Inderdaad: de zondebok. Ieder plan lijkt een bedreiging: wij zijn gelukkig met de situatie zoals die is en hoe harder we dat moeten roepen, hoe meer we het gaan geloven - en ons ernaar gaan gedragen. Vriendelijker en toleranter. Ook op dagen dat de zondebok niet present is.
 
Woede en angst zijn niet per se negatieve onderbuikemoties: ze brengen ook je idealen aan het licht en tonen wie je medestanders zijn; vergeten lijken wederzijdse irritaties. Mijn advies voor de nieuwe regering luidt daarom: plaats overal waar spanningen regeren, een zondebok. Een arrogante macho-instantie die voortdurend met prestigieuze innovaties dreigt - en je ziet dat mensen die weinig met elkaar ophebben, elkaar opeens verdedigen en gebroederlijk de handen ineenslaan. Dure coaches en voorzieningen overbodig.
 
Uren kunnen moralisten steggelen over wat humaan, waardig en beschaafd is en wat niet, maar pas als er een gefrustreerde gorilla ontsnapt, weten we weer waarin mensen van dieren verschillen. Hoe plezierig dit verschil is, hoe trots we op de evolutie mogen zijn. ‘Samen werken, samen leven’ vraagt om vrijlating van een duizendtal Bokito’s die af en toe hun tanden laten zien. Dan pas valt er iets te verdedigen. Helaas maar waar: wie bewustwording, vooruitgang, beschaving en solidariteit wil bewerkstelligen, kan misschien toch niet om de primitieve wetten van de jungle heen.