En toch was de grootste gebeurtenis in 2008 de verstandige reactie van democratische landen. Bijna overal zien we:
- tijdelijk ingrijpen van de overheid om de crisis te beheersen;
- samenwerking tussen staten om een wereldwijde depressie te verhinderen;
- uitvinding van een ander soort groei met aandacht voor duurzaamheid van de aarde, de energie en het voedsel;
- parlementair onderzoek dat oorzaken ontrafelt en blunders blootlegt;
- nieuws over asociaal gedrag van eigenaren en bestuurders van ondernemingen; en
- openbaar debat over de grenzen van massaconsumptie op de pof en een betere inrichting van de wereldmarkt.
 
Nederland past in dit patroon van democratisch leergedrag. Terecht wordt de daadkracht van het kabinet sinds september nu beloond met waardering, populariteit en zelfvertrouwen.
 
En toch klopt er iets niet.
 
Dezelfde ondernemers die een beruchte brandbrief stuurden met de mededeling dat Bos met zijn poten van de bonussen moest afblijven, doen nu een beroep op algemene middelen (voorbeeld: Tilmant van ING).
 
Dezelfde president van de Nederlandsche Bank, Wellink, die jaarlijks de publiciteit zocht met kastijding van kabinetsbeleid maar zweeg over de uitwassen van de financiële sector, ontpopt zich nu als schoolmeester van bankiers en beleggers.
 
Dezelfde neoliberaal, Zalm, die de Nationale Investeringsbank ontmantelde, is nu curator van een genationaliseerde ABN AMRO.
 
Dezelfde christendemocraat, Balkenende, die de gezondheidszorg en het hele middenveld blootstelt aan de grillen van marktwerking, roept nu dat hij altijd al voor de sociale markteconomie is geweest en dat hij samen met Obama de rotzooi van het Anglo-Amerikaanse model gaat opruimen.

Dezelfde sociaaldemocraat, Bos, die vorig jaar de lof zong van uitverkoop van Nederlandse bedrijven en de hoop uitsprak dat de Amsterdamse zuid-as de tweede gokhal van Europa zou worden na de City van Londen, poseert nu als de vriend van kleine spaarders.
 
Ik snap best dat een economie in bange dagen de wijsheid van Wellink niet kan missen.
 
Mijn punt is evenmin dat nationale gezagsdragers een kras opportunisme verkopen als voortschrijdend inzicht.
 
Mijn punt betreft de achterkant van de nieuwe consensus in Den Haag.
 
Gezagsdragers die stiekem samen van standpunt veranderen. Die de eindverantwoordelijkheid zoek spelen. Die tegen ons durven te zeggen dat wij allemaal meededen aan de zeepbel en het piramidespel en dus allemaal evenveel bloed, zweet en tranen moeten opbrengen.
 
Zulke gezagsdragers verdienen een kerst zonder sneeuw. Ze beledigen de burger. Ze verzwakken de intelligentie van de democratie in het overgangsjaar 2009.