Belonen werkt beter dan straffen. Een gouden regel in de hedendaagse opvoedingspraktijk. De kleuter die in zijn bed blijft plassen, moet je niet uitfoeteren – nee, je geeft hem een sticker na iedere droge nacht, met de belofte dat hij na zeven stickers op rij een mooi cadeautje krijgt. Kinderen die regelmatig een aai over de bol krijgen, presteren beter dan kinderen die uitsluitend worden bestraft; dat werkt hooguit averechts. Ook volwassenen hanteren de methode graag. De vrouw die wil afvallen, beloont zichzelf na een week niet snoepen met een paar dure schoenen. De nicotineverslaafde die drie etmalen geen sigaret heeft opgestoken, vindt dat hij wel een mooie fles cognac verdient. En als hij erin slaagt drie maanden niet te roken, mag hij van zichzelf eindelijk die vervuilende, maar stoere scooter kopen. Een goede stok achter de deur. Rondom het thema ‘Kopenhagen’ toonde het Journaal onlangs een jong stelletje dat een geheel duurzame modelwoning bewoonde. Terwijl man en vrouw gespeeld knus in de totaal niet knusse designkamer bijeen zaten, somde een verslaggever de bijzonderheden op. Zonnepanelen op het dak, driedubbele beglazing, geïsoleerde muren… Naast de voordeur zat een reusachtig stopcontact: het huis produceerde zoveel energie, dat je hier je elektrische auto kon opladen. ‘Een buitenkansje,’ vond de mannelijke bewoner het. ‘We houden zoveel over, en we leven zo klimaatneutraal, dat we nu heel veel verre reizen kunnen maken.’ Op de enige boekenplank lagen ze klaar, de travelguides voor Australië en Indonesië. Herkenbaar, zeker. Zo denken mensen die met de gouden regel zijn opgevoed. Het leven in hun ruime, van alle gemakken voorziene voorbeeldhuis is voorwaar geen straf, maar toch, het is wel erg correct… Alleen al daarom hebben ze een beloning verdiend. Milieu – en hulporganisaties spelen hierop in. Ze binden donateurs aan zich met originele cadeautjes, grote festivals en interessante prijzen. Zoals volledig verzorgde tripjes naar arme oorden, waar je de groene microkrediet-projectjes zelf kunt bezoeken, om er daarna in een televisiespotje over te mogen vertellen; drie dagen diarree is minder erg met drie minuten roem in het vooruitzicht.
Loterijen voor goede doelen bestaan al lang. Rijken kopen hun schuldgevoel af, en winnen misschien nog een auto ook. Maar tegenwoordig eisen mensen hun beloning op, en anders geven ze die zichzelf. Je zult maar eens ‘om niet’ een trui uit de kast pakken, in plaats van de cv te laten loeien… Onderkend men in Kopenhagen dit mechanisme wel? Al die zelfbeloningen voor een bewustere levenswijze bij elkaar, kunnen wel eens veel slechter uitpakken voor milieu en Derde Wereld, dan onze huidige levenswijze. Wie braaf één vleesloze dag per week hanteert, maar op de andere dagen geen onsje, maar twee ons biefstuk per persoon aanschaft, bij wijze van beloning – maakt alles alleen maar erger. Liever volwassen mensen die iets minder ostentatief duurzaam leven, dan kleuters die zo blij zijn met hun eigen vorderingen, dat ze na aanschaf van iedere spaarlamp of ecologische Fair-trade spijkerbroek meteen een vliegreis boeken.