Den Haag is al zeker 400 jaar een diplomatiek wespennest. Ook toen al maakten elkaar bestrijdende partijen in Den Haag gebruik van buitenlandse mogendheden om hun binnenlandse gelijk te halen. De een haalde de Pruisen binnen en de ander de Fransen. De Oranjes werden vervolgens door de Engelsen op de troon gezet.
 
Betrekkelijk nieuw is, dat de Amerikanen de diplomatieke hoofdmacht vormen in Den Haag. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn de Verenigde Staten hyperactief in en rond de Nederlandse politiek, zeker als het gaat om buitenlandse zaken en om defensie.
 
Vaak weten we niet precies hoe dat in zijn werk gaat. Daarom is het zo verhelderend wat er uit de Wikileaks-documenten tevoorschijn komt. De Amerikaanse ambassade brieft in detail aan Washington wat ze allemaal aan het doen zijn om Nederland aan hun kant te krijgen. En omdat die documenten uitlekken, komen we meer te weten van hoe Washington Nederland JSF-straaljagers wil laten kopen. En hoe Washington Nederland betrok bij Irak en Afghanistan.
 
De rolverdeling is daarbij ongeveer de volgende. Voor de Amerikaanse presidenten is het van levensbelang dat zij kunnen zeggen dat ze een brede coalitie achter hun acties in Irak en Afghanistan hebben. Nederland is daarbij heus niet onbelangrijk. Sterker nog, Nederland is vaak een sleutelland. Als Nederland niet mee zou doen met Irak, Afghanistan of de JSF wordt het een stuk lastiger om anderen mee te krijgen.
 
Daar moet dan ook wat tegenover staan. Maar wat? Uit de Wikileaks-documenten blijkt dat premier Jan Peter Balkenende erg uit was op invloed en aanzien. Bij zijn enige bezoek aan president Obama had Balkenende eigenlijk maar twee echte wensen. Ten eerste wilde Balkenende dolgraag weer aanzitten bij de G20, de top van de belangrijke landen. En ten tweede wilde Balkenende graag dat Willem-Alexander en Máxima op bezoek kwamen bij het echtpaar Obama. Zo geschiedde.
 
Uit de gelekte stukken blijkt ook dat topambtenaren van Balkenende en van Maxime Verhagen de Amerikanen suggesties aan de hand deden over hoe ze de onwillige PvdA onder druk konden zetten. Een hoge ambtenaar van Verhagen opperde bijvoorbeeld een stoet van hoge Amerikaanse diplomaten, militairen en politici op Nederland af te vuren - en dan vooral op Wouter Bos. Ook dat geschiedde.
 
Een eerste vraag bij dat alles is, hoe groot het effect van al die bemoeienissen dan wel is. Bij de JSF-straaljager leek die effectief, maar als die straaljagers wel duurder worden maar niet beter kan die order nog best afgeblazen worden. En Nederland steunde de Amerikanen dan wel in Irak, maar de Nederlanders gingen eerder weg dan Washington bliefde. In Afghanistan idem dito.
 
Een tweede vraag die zich opdringt is of die bemoeienissen ook invloed hebben op het Nederlandse politieke bedrijf zelf. Nou, dat is wel duidelijk, dunkt mij. In 2003 liep de formatie van een kabinet van Balkenende en Bos mis, zeker ook vanwege een vertrouwenscrisis rond Irak en de relatie met Washington. Nadat zo’n kabinet van Balkenende en Bos er in 2007 alsnog kwam, viel dat kabinet al na drie jaar over Afghanistan en dus ook over de relatie met de Amerikanen.
 
Ik wil maar zeggen. In de 17e en de 18e eeuw hadden verwikkelingen in het internationale krachtenspel al grote invloed op wie er in Den Haag aan de macht was. Toen ging het vooral om het spel tussen de Fransen, de Pruisen en de Engelsen. Nu gaat het er vooral om de relatie met de Amerikanen. En wat we daar voor over hebben.