Wat moet er in de plaats komen van de dictatuur in de Arabische landen? Turkije zou ideaal zijn. Dat zegt menigeen in Oost en West. Turkije is een islamitisch land, net als de Arabische landen, maar met een democratische en seculiere rechtsstaat, zoals die door Atatürk in jaren twintig van de vorige eeuw, na de val van het kalifaat, is ingesteld.
Maar is Turkije echt een model? Vanuit ons Westers perspectief is daar wel het een en ander op aan te merken.
Heel lang is Turkije niet veel meer geweest dan een facade-democratie. Atatürks ideaal, de seculiere rechtsstaat, werd niet gedragen door de grote massa van de bevolking, maar slechts door een kleine elite, die de macht had in de staat en het leger. Deze legde haar wil op aan de religieuze meerderheid, desnoods met geweld en onderdrukking. De hoofddoeken werden bijvoorbeeld afgerukt, want zo wilde Mustafa Kemal het, die bij tijd en wijle alle religies naar de zeebodem wenste.
In de laatste decennia is er veel veranderd in Turkije. Mede onder druk van Europa is het een democratischer land geworden. De huidige regering van de AK-partij is gebaseerd op de wens van de meerderheid van het electoraat.
Een regering die de beloftes van welvaart waarmaakt. Maar ook een regering die een heel andere opvatting heeft over rechten en vrijheden van de mens dan wij in het Westen.
Die vrijheden staan onder druk. Meer dan honderd journalisten zitten in het gevang. Boeken worden verboden. Cafés waar openlijk wordt gezoend dreigen te worden gesloten. Het internet wordt gecensureerd. Zelfs onschuldige woorden als ‘blondine’ zullen binnenkort automatisch worden geblokkeerd. Enzovoorts. Er is sprake van een rechtstreekse aanval op wat de regering ziet als uitwassen van de westerse levensstijl.
En het lijkt erop dat de meerderheid van de bevolking de regering daarin steunt. Want naar alle waarschijnlijkheid wordt ze vandaag wederom herkozen.
Turkije is inmiddels een echte democratie geworden. Dat staat vast. De meerderheid regeert. Maar een rechtsstaat? Me dunkt dat waar de persoonlijke rechten en vrijheden dermate op de tocht staan als in het huidige Turkije niet van een rechtsstaat gesproken kan worden.
Ik voorspel dan ook dat het Turkse model in de nabije toekomst snel zijn glans zal verliezen als ideaal voor de Arabische landen. Maar laten we eerlijk zijn: was Turkije ooit voor wie dan ook een ideaal?