|
De geschiedenis van de tulp
tulpenmanie in Turkije en Nederland
Ontdekking van de Tulp Volgens de legende is de tulp ontdekt in het Tien Shan-gebergte aan de huidige Chinese westgrens. Een steppenomade behorend tot het Seldjoekenvolk zou de bloedrode bloem hebben gevonden terwijl hij op zoek was naar een weggelopen geit. Dankzij deze nomadestam wordt de bloem door het Midden-Oosten verspreid. Wanneer de Seldjoeken neerstrijken in het huidige Turkije maken ze Constantinopel (nu Istanbul) tot hoofdstad van hun imperium. Reizigers die de tuinen van de Ottomaanse sultans Mehemd en Suleyman bezoeken maken melding van 'adembenemende' tuinen met tulpen rond het in Istanbul gelegen Topkapi-paleis. De Ottomanen maakten van hun tuinen vaak verbeeldingen van het hiernamaals waarbij tulpen groeiden onder vruchtbomen. De tulp heet in het Turks 'lale', maar werd meestal 'tulipan' genoemd vanwege de vorm die sterk deed denken aan de toen gedragen tulband. De Tulp in Nederland De ambassadeur van het Habsburgse Rijk in Constantinopel, Ogir Ghislen de Busbecq(1526-1609), stuurt regelmatig planten en bloembollen naar keizer Ferdinand de Eerste in Wenen. De in Wenen studerende Nederlander Carolus Clusius komt zo in contact met de Busbecq en krijgt een aantal tulpenbollen die hij plant in de tuinen van de Universiteit van Leiden in 1593. Door zijn pogingen om de tulpen en bollen te classificeren en zijn kweek- en kruisingsexperimenten wordt hij wel 'de vader van de tulp' genoemd. De tulpen, die Clusius in feite alleen gebruikt voor wetenschappelijke doeleinden, zijn zo mooi dat ze worden gestolen uit de tuin van Clusius. Zo raken de bollen en zaden verspreid over heel Nederland en wordt hiermee het begin van de tulpenhandel geboren. Rond 1630 onstond er in Nederland de tulipomanie. De prijzen van tulpenbollen stegen tot nieuwe hoogten, waarbij voor één enkele bol honderden guldens werd betaald. Aangezien de bollen maar een keer per jaar uit de grond werden gehaald, ontstond er een zogenaamde windhandel. Er werd niet meer betaald bij aflevering maar het werd al snel en gewoonte om gelijk bij de handel te betalen, de nieuwe eigenaren verkochten hun 'aandeel' in de tulpenbol dan weer aan een andere eigenaar waardoor er niet meer in bollen maar puur in 'wind' werd gehandeld. In februari 1637 stortte de handel in tulpenbollen in. Wat echter stopte was de handel in waardepapieren, de tulpen zelf bleven nog steeds gewild en duur en de Hollandse kwekers die dit voorzien hadden ontwikkelde hierdoor de huidige nummer één-positie in de internationale tulpenbollenhandel. Tijdens de Nederlandse tulpengekte telde Istanbul maar liefst tachtig bloemenwinkels en driehonderd kwekers. Lale Devri Gedurende de eerste decennia van de 18e eeuw bereikten de prijzen van tulpenbollen in Turkije hun hoogtepunt - historici duiden de periode 1718-1730 aan als "Lale Devri" - het tulpentijdperk. Een enkele bol leverde in die tijd 500-1000 Ottomaanse gouden munten op (zo'n 160.000 gulden). Om de handel weer in balans te brengen, stelde de overheid officiële prijslijsten vast. Overgebleven prijslijsten uit de jaren 1726 en 1727 vertellen ons dat de duurste bol zo'n 7,5 Ottomaanse gouden munten mocht kosten. De Istanbulse tulp was erg populair onder de Ottomaanse Turken en kende maar liefst 1500 variëteiten. Heden ten dage zijn deze allemaal verdwenen. Het Tulpentijdperk staat bekend als een periode van modernisering en vernieuwing. Zo werd dankzij sultan Ahmed III de eerste Turkse drukkerij opgericht, evenals een bibliotheek en diverse fabrieken. In de Europese hoofdsteden opende de sultan Turkse ambassades. Hoewel de tulp in zowel Turkije als Nederland populair was en is, heeft de bloem voor beide volken een verschillende gevoelswaarde. In de Nederlandse schilderkunst van de zeventiende eeuw beeldde men de tulp vaak af als symbool van morele en materiële vergankelijkheid. In de Osmaanse kunst daarentegen gold de tulp als symbool voor Allah, omdat het met dezelfde Arabische letters wordt geschreven die ook in het woord 'Allah' voorkomen. En als je lale in spiegelbeeld leest in het Arabische schrift (dat in Turkije werd gebruikt tot1924), dan krijg je billal, de halve maan, hét symbool van de islam. Andere Osmaanse interpretaties benadrukken dat de tulp het paradijs op aarde voorstelde.
|