Een dorp te koop? Tot voor kort werd het voor onmogelijk gehouden. Maar VPRO's De Toekomst laat zien dat de verkoop van de openbare ruimte minder ondenkbaar is dan we misschien zouden willen. In De Toekomst: Te koop: Nederland.

De kabel, de telefoon en het openbaar vervoer zijn al in private handen. De overheid gelooft dat de markt goedkoper en efficiënter werkt en trekt zich langzaam maar zeker terug. Gemeenten moeten nu allerlei dingen doen die niet direct met het bestuur van de stad te maken hebben en veel efficiënter kunnen worden gedaan door marktpartijen. Daarom ligt de volgende stap in het verschiet: de verkoop van het publieke domein.

Gouda is vijf miljard euro waard. Dat blijkt wanneer De Toekomst samen met directeur Rudy Stroink van TCN Property Projects een fictief gebruikscontract opstelt voor overname van de kaasstad. TCN neemt het eigendom en het beheer van Gouda over, inclusief de straatverlichting, de kabels in de grond en het gemeentepersoneel, dat een baangarantie van drie jaar krijgt. Het stadhuis blijft in handen van de gemeenteraad, waarmee de onafhankelijkheid van het stadsbestuur gewaarborgd wordt. De gemeente heeft dus geen bezit meer, maar houdt zich uitsluitend bezig met het besturen van de stad.

Maar onze dorpen en steden zijn toch niet te koop? Dat kan toch niet? Nederlandse burgemeesters en wethouders reageren aanvankelijk bijna allemaal afwijzend op het voorstel. Maar wanneer de emotionele weerstand overwonnen is, blijkt er plotseling wél heel veel mogelijk te zijn. Na Gouda blijken ook de gemeentes Zandvoort en Teylingen bereid om het contract van investeerder Stroink in overweging te nemen. Het college van B&W van Teylingen ziet na een gesprek met Stroink over verkoop van zijn dorp volop perspectieven om van het dorpje Warmond een toeristische trekpleister te maken en de publieke voorzieningen op een hoger niveau te brengen.

Nu ontbreekt het gemeenten aan het geld en de capaciteit om een achtergebleven gebied te ontwikkelen. Maar na verkoop heeft een gemeente plotseling een smak geld tot haar beschikking. Samen met een investeerder kan een gebied optimaal ontwikkeld worden en kan er maximaal rendement gehaald worden. De gemeente kan zich richten op haar kerntaken: sociale voorzieningen en bescherming van haar burgers.

Maar wat vinden de burgers van Zandvoort, Warmond en Gouda daar eigenlijk van? Worden zij straks aandeelhouders van een beursgenoteerde gemeente, die het op moeten nemen tegen een Raad van Bestuur? Wat gebeurt er met onrendabele diensten, onrendabele wijken, of zelfs onrendabele burgers? Gaat Nederland in de uitverkoop?

In De Toekomst: Te koop: Nederland. Over de investeerder, de stad en de centen.

Camera: Hans Bouma, Stefano Bertacchini, Pim Hawinkels, Rob Hodselmans en Jacko van ’t Hof
Geluid: Chris Everts en Jillis Schriel
Research: Manon van der Sluijs en Puck Kniesmeijer
Montage: Sander Cijsouw
Productie: Joyce Feijen
Regie: Kees Brouwer
Eindredactie: Ineke Houtman en Hans Otten