Ben ik als burger, om invloed uit te oefenen op maatschappelijke processen, beter af met mijn kassabon van Albert Heijn dan met een stembiljet? Is het zo dat Albert Heijn (door middel van de bonuskaart) méér weet over wat er onder de bevolking speelt dan de overheid? Het is waar dat toen de Europese Commissie besloot om het vermelden van genetisch gemanipuleerde ingrediënten in voedingsmiddelen niet verplicht te stellen, Europese supermarktketens hun leveranciers daartoe wél verplichtten. Hun informatie liet zien dat het merendeel van de consumenten dat wilde. Wordt er als consument beter naar mij geluisterd dan als burger?
 
Hoe ver kan consumentendemocratie gaan? Is tanken bij Shell of BP straks echt dé beste manier om het broeikaseffect terug te dringen? Verschijnt er in de nabije toekomst een klein zinnetje onderaan uw Albert Heijn kassabon: ‘Deze maand is het weer tijd voor de aanvraag van uw eenmalige uitkering!' ? Dat zou pas echt een revolutie betekenen in de verhouding tussen markt en overheid. Of zal het laatste nieuws ooit worden: 'Nike zet zich in voor het behoud van onbeheerde trapveldjes', en 'Ballast Nedam ziet af van de bouw van een brug in Suriname (want vindt dat de Surinaamse regering een onverantwoord politiek-economisch beleid voert)'?

Het klinkt onwaarschijnlijk, maar toch: de burger is tevens consument en het stembiljet is niet langer onze énige democratische machtsbron. De ambities van bedrijven reiken verder en verder: niet alleen vullen zij gaten die de terugtredende overheid achterlaat (zie de herstructurering van het August Allebé-plein in Amsterdam-West door een conglomeraat van winkel- en bouwketens), ook spelen zij steeds meer een rol in de sociale structuur en de civil society (denk aan kooklessen en kinderopvang). Als Albert Heijn zijn klanten beter kent dan de overheid zijn kiezers, dan zou Ahold, op basis van bonuskaartgegevens, ons de eenzame en nooddruftige bejaarden kunnen wijzen…
 
Als consument, werknemer/werkgever, belegger, aandeelhouder, steunlid, donateur etc. lijken bewoners van de Nieuwe Wereld een scala aan transacties tot hun beschikking te hebben om invloed uit te oefenen op de samenleving en de wereld. Wie dat vergelijkt met dalende opkomstcijfers bij verkiezingen, lagere ledentallen van politieke partijen en andere tekenen van crisis in de politiek, gaat vanzelf nadenken over transactiedemocratie en consumentendemocratie. Maar kan 'de markt' al onze wensen vervullen? En als die markt goed werkt, waar zijn politici dan nog voor nodig? Zijn we toe aan een grondige herziening van het aloude democratische model? Wat zijn de nieuwe verantwoordelijkheden van consumenten en bedrijven en tot waar reiken ze? Is het tijd voor een renaissance van de overheid en hoe moet die er dan uitzien?
En wat voor burgerschap vereist het leven in de Nieuwe Wereld nou eigenlijk?
 
Deze vragen worden voorgelegd aan: Hans Gobes (concerndirecteur Koninklijke Ahold), Jaap Smit (ethisch consultant bij Andersson Elffers Felix BV, dominee en voorzitter van Stichting de Rode Hoed), Myriam Vander Stichele (onderzoeker, historica, directeur van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen - SOMO), en Ruud Koole (hoofddocent politieke wetenschappen in Leiden en partijvoorzitter van de PvdA).
Zij discussiëren onder leiding van Pieter Hilhorst (publicist voor onder andere de Volkskrant) over het veranderende spanningsveld tussen overheid, bedrijven, one-issue partijen en burgers/consumenten in de transactiesamenleving.