“Ik werkte met een man die alle voorrechten kon genieten van de heersende groep, maar die daarvan af zag en er voor koos zich in te zetten voor de onderdrukte bevolking van Zuid-Afrika”. Aldus Nelson Mandela in De donkere kamer van Eli Weinberg.

Weinberg was als joodse revolutionair zijn geboorteland Letland in 1929 ontvlucht om in Zuid-Afrika een nieuw leven op te bouwen. Eenmaal in Zuid-Afrika moet hij vaststellen dat ook daar rassenongelijkheid de dagelijkse realiteit bepaalt, zij het dat het racisme ditmaal niet in de eerste plaats tegen de joodse minderheid is gericht, maar tegen de zwarte meerderheid.
 
De film speelt zich grotendeels af in het vroegere huis van Weinberg in Johannesburg, waar zich zijn donkere kamer en portretstudio bevonden. Met tijdgenoten en nabestaanden, zoals Nelson Mandela, rechter Albie Sachs en dochter Sheila Weinberg, wordt het leven gereconstrueerd van een man die door zijn ervaringen met anti-semitisme en rassenwaan in Oost-Europa zijn ogen niet kon sluiten voor de dagelijkse realiteit in Zuid-Afrika. Daarmee stijgt de film uit boven de Zuid-Afrikaanse context en is het centrale thema: Zivilcourage, burgermoed.
 
Op 27 april 2004 is het tien jaar geleden dat in Zuid-Afrika de historische verkiezingen werden gehouden, waarna de apartheid werd afgeschaft. In de VPRO-documentaire van Rudi Boon en Hans Fels over de Zuid-Afrikaanse fotograaf Eli Weinberg, wordt een bijzondere periode uit de geschiedenis van Zuid-Afrika in beeld gebracht, toen een kleine groep blanke, overwegend joodse idealisten zich uit solidariteit met de zwarte bevolking tegen het apartheidssysteem keerde.
 
Eén van hen was Eli Weinberg (1908-1982), in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw de ‘hoffotograaf’ van het ANC. Hij was als joodse revolutionair zijn geboorteland Letland in 1929 ontvlucht om in Zuid-Afrika een nieuw leven op te bouwen. Zo ver mogelijk weg van het Oost-Europa van toen, waar hij zijn leven als jood niet zeker was. Eenmaal in Zuid-Afrika moet hij vaststellen dat ook daar rassenongelijkheid de dagelijkse realiteit bepaalt, zij het dat het racisme ditmaal niet in de eerste plaats tegen de joodse minderheid is gericht, maar tegen de zwarte meerderheid.
 
Hij sluit zich aan bij de Communistische Partij en na haar verbod in 1950 bij het Congress of Democrats, waarin pro ANC-blanken zich hebben georganiseerd. Uiterlijk leidden zij een conventioneel blank Zuid-Afrikaans leven, maar ondertussen bekleedden zij met hun ondergrondse activiteiten een belangrijke plaats binnen het ANC.
 
Aanvankelijk verdient Weinberg zijn brood met functies in de vakbeweging, waarvoor hij zich tot zijn dood zal blijven inzetten, en met zingen in de synagoge. Maar als hem in 1952 als communist een beroepsverbod wordt opgelegd, gaat hij van zijn hobby, de fotografie, zijn beroep maken.
Weinberg ontwikkelt zich tot dé societyfotograaf van Johannesburg, een perfecte camouflage voor de andere kant van zijn fotografiepraktijk, waar de meeste van zijn commerciële klanten niets van af weten. Want door de achterdeur betreedt een heel andere elite zijn studio. Met vooruitziende blik documenteert Weinberg de nieuwe generatie ANC-leiders voordat ze decennialang zullen worden opgesloten of in ballingsschap gedreven. De meeste foto’s die van Nelson Mandela zijn gemaakt vóór hij tot levenslang word veroordeeld en die 27 jaar lang, tot aan zijn vrijlating in 1990, wereldwijd op posters, T-shirts en protestborden worden gedrukt, zijn van de hand van Eli Weinberg.

De donkere kamer van Eli Weinberg werd gemaakt door:
 
Rudi Boon, regie
Hans Fels, camera en eindredactie
Mark WeBner, geluid
Nellie Kamer, productie
Danie Pieterse, productie Zuid-Afrika
Jan Overweg, montage
Jack Bol, geluidsmixage
Ronald van Dieren, kleurcorrectie