• vpro
Aflevering Nr. 2 
Wetenschapsquiz 2006
Voorronde nummer 2
zondag 10 mei 2009 10:37 Ned 3
zaterdag 16 mei 2009 12:40 Ned 3 (Herhaling)
zondag 5 juli 2009 10:01 Ned 3 (Herhaling)
zaterdag 11 juli 2009 12:51 Ned 3 (Herhaling)
Het leven is hard. In de tweede Voorronde valt er één team af. Zo is het spel, en zo zal het blijven de komende weken. Elke uitzending verdwijnt er één team totdat er uiteindelijk één team overblijft. En dat team gaat het opnemen tegen een team van wetenschapers in de grote Finale op 1e kerstdag.
Werderom, eerst de vragen en dan pas de antwoorden. Zo kunt u de quiz nog een keer spelen, als u dat wilt.
 
DE VRAGEN
 
VRAAG 1
Soms halen de hersenen gekke trucjes met ons uit. Als mensen geconcentreerd met iets bezig zijn, kunnen ze andere zaken in hun gezichtsveld volledig over het hoofd zien. Dit heet ‘inattentional blindness’. In een psychologisch experiment werd proefpersonen gevraagd om heel nauwkeurig een filmpje te bekijken waar studenten een balspel spelen.
Na afloop werd de proefpersonen gevraagd of hun nog iets bijzonders was opgevallen tijdens de opdracht. Bijna 50% was niet vreemds opgevallen.
 
Wat hadden deze proefpersonen over het hoofd gezien?
a. dat de bal na een tijdje een bloemkool werd
b. dat de studenten eerst mannen en later vrouwen waren
c. dat er een gorilla door het beeld liep
 
VRAAG 2
Sommige mensen herkennen woorden niet meer, maar dat is meestal het gevolg van een Herseninfarct ontstaan door de kortstondige afsluiting van een bloedvat in de hersenen. De gevolgen zijn afhankelijk van waar in de hersenen het infarct optreedt. Beschadigingen in het spreekcentrum komen zeer frequent voor. Dit noemen we afasie.
 
Welk van de onderstaande hersenafwijkingen zorgt eveneens voor heftige taalproblemen?
a. abasie
b. alexie
c. ataxie
 
VRAAG 3
Als mensen alcohol drinken verdwijnt er onder andere een bepaalde reactie in de hersenen die voorkomt dat ze fouten maken. Als mensen net een fractie van een seconde langer nadenken, maken ze minder fouten. Een foute reactie komt 320 milliseconde. Een correct antwoord kost de proefpersonen gemiddeld 370 milliseconde. Na een misser proberen mensen doorgaans de volgende keer scherper op te letten: ze nemen daarvoor ietsje meer tijd, en proberen zo het maken van toekomstige fouten te voorkomen.
 
Hoe heet de actie in de hersenen die optreedt als je een fout maakt?
a) de oei reactie
b) de oeps response
c) de ai fase
 
VRAAG 4
Hebben vrouwen een ander gevoel v oor humor dan mannen? Wat denkt U? Ja. In een onderzoek met een MRI scanner in 2005 bleken er verschillen te zijn in hersenactiviteit van vrouwen en mannen als ze naar een grappig stripverhaaltje keken.
 
Hoe verschillen mannen en vrouwen bij het kijken naar grappige stripjes?
a. Vrouwen reageren veel langzamer op grappen.
b. Vrouwen hebben minder voorpret om grappen.
c. Vrouwen vinden heel andere dingen grappig.
 
VRAAG 5
Mieren zigzaggen vaak als ze voedsel zoeken. Doorgaand kiezen ze een rechte route terug naar hun mierenhoop. Daarvoor moeten ze een richting en een afstand bepalen. Voor de richting gebruiken ze gepolariseerd zonlicht.
 
Wat gebruiken ze om de afstand te bepalen?
a. een inwendige stappenteller
b. een interne 3D zonnehoekmeter.
c. Magnetiet in de voelsprieten
 
MIS(VER)STANDEN IN DE WETENSCHAP
 
VRAAG 6
Het geloof van de markt of wel idola fori. Zo noemde de 16e eeuwse Filosoof Francis Bacon de meningen die steeds maar aan elkaar blijven doorvertellen. Daarover een paar vragen in het kader van de wetenschappelijke misverstanden. Tegengesteld aan wat de meeste mensen denken zijn dolfijnen niet zo slim als we denken. Ze kunnen wel trucjes leren, maar ze kunnen niet redeneren of plannen maken die meestal genoemd wordt als kenmerken van intelligentie. Als ruwe maat voor intelligentie werd de hersengrootte aangehouden en grote hersenen hebben dolfijnen wel.
 
Maar waarvoor gebruiken ze de bulk van hun hersenmassa voornamelijk?
a. als backup voor de actieve delen die door zuurstofgebrek regelmatig uitvallen
b. voor de complexe motorische taken die snel zwemmen met zich meebrengt
c. voor het onder water warm houden van het kleine gedeelte dat wel denkt
 
VRAAG 7
Toch kunnen dolfijnen zichzelf herkennen in een spiegel – iets wat duidt op zelfbewustzijn en wat alleen apen hen nadoen. Maar volgens sommige wetenschappers is dit resultaat echter toe te schrijven aan fouten in de experimentele opzet. Onderzoekers zouden onwillekeurig lichaamstaal-signalen afgeven, waarop het dier reageert – de resultaten worden dan onterecht toegeschreven aan de intelligentie van het dier. Dat is een bekende valkuil in gedrags- en intelligentie-onderzoek bij dieren.
 
Hoe wordt deze valkuil genoemd?
a. Pygmalion-effect
b. Rosenthal-effect
c. Slimme-Hans-effect
 
VRAAG 8
B.F. Skinner is de grondlegger van het Behaviorism een theorie die ervan uitgaat dat alle gedrag een natuurwetenschappelijk verschijnsel zijn, beïnvloed door de omgeving. Skinner had dan ook duidelijke ideeën over sociale politiek. Hij schreef in de jaren veertig een boek dat resulteerde in de oprichting van een aantal leefgemeenschappen gebaseerd op het behaviorisme.
 
Hoe heette Skinners boek?
a. Blood and Roots
b. The Noble Savage
c. Walden Two
 

En dan nu: DE ANTWOORDEN
 
ANTWOORD VRAAG 1
‘Inattentional blindness’ heet het verschijnsel. Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat hij of zij een zwaaiende kennis over het hoofd heeft gezien op straat. De volgende dag word je daar dan boos op aangesproken, maar je was gewoon geconcentreerd op iets anders en dat vinden de hersenen belangrijker. Overbekend is ook een filmpje waarin mensen niet zien dat er een gorilla over een sportveld loopt als ze zich op de bal concentreren.
 
ANTWOORD VRAAG 2
Antwoord B: alexie is het juiste antwoord. Het volledig verliezen van het vermogen om te kunnen lezen. Abasie is het onvermogen te kunnen lopen. Ataxie is een onregelmatige en onhandige beweging van de ledematen en de romp. Patienten lijken dronken maar zijn het niet.
 
ANTWOORD VRAAG 3
Dat wordt de Oeps resonse genoemd, antwoord b dus. Interessant is dat door
alcoholinname de ‘oeps-respons‘ verdwijnt. Fout correctie in de hersenen verdwijnt al na één a twee glazen zo vonden Amsterdamse onderzoekers. Terwijl je van de wet dan toch nog mag rijden….oeps.
 
ANTWOORD VRAAG 4
Vrouwen lijken meer op taal te letten. De onderzoekers constateerden dat vrouwen minder anticipeerden op een grap, maar als ze de clou zien ze hartelijker moesten lachen dan mannen. Hun beloningscentrum bleek sterker geprikkeld. Mannen zijn van tevoren al helemaal voorbereid op een kostelijke mop, ze hebben meer voorpret en zijn al voorbereid op de grap….
http://mednews.stanford.edu/releases/2005/november/humor.html
 
ANTWOORD VRAAG 5
De Duitse onderzoeker Harald Wolff experimenteerde met het verlengen en inkorten van de poten van mieren. Als de poten waren verlengd (met varkensharen) dan kwamen de mieren te ver uit. Als de poten waren ingekort (doet dat pijn?) stopten ze voor het nest. Conclusie: ze gebruiken een inwendige stappenteller.
http://www.uni-protokolle.de/nachrichten/id/121108/
http://idw-online.de/pages/de/news167593
 
MIS(VER)STANDEN IN DE WETENSCHAP
 
ANTWOORD VRAAG 6
Het juiste antwoord is C
Niet alleen hersengrootte, ook de structuur van hersenen bepaalt hoeveel informatie ze kunnen verwerken. Dolfijnen hebben relatief erg weinig neuronen – die het denkwerk verrichten – en heel veel glia, cellen die zorgen dat neuronen hun werk kunnen doen. In dit geval – van een warmbloedig dier onder water – zijn die cellen hard nodig voor warmte om de temperatuur in de hersenen op peil te houden.
 

ANTWOORD VRAAG 7
Slimme Hans (der Kluge Hans) was een paard in het eerste decennium van de twintigste eeuw, dat zou kunnen rekenen. Psycholoog Oskar Pfungst bewees in 1907 dat Hans niet kon rekenen, maar reageerde op minieme onbewuste wijzigingen in houding en gezichtsuitdrukking van de onderzoeker die de vraag stelde. Dit effect, en ook het Rosenthal- oftewel Pygmalion-effect (proefpersonen presteren beter als van ze verwacht wordt dat ze beter presteren), zijn voorbeelden van waarnemer-verwachting-effecten. Die treden ook op in het leeuwendeel van het onderzoek naar bv. paranormale verschijnselen. Je ondervangt zulke effecten door dubbelblind onderzoek te doen zonder sociale interacties De moeilijkheid bij dierlijke intelligentie is dat die nu juist alleen aangeleerd kan worden en tot uiting komt in sociale interacties.
http://en.wikipedia.org/wiki/Clever_Hans
 
ANTWOORD VRAAG 8
Geinspireerd door Thoreau's Walden, schreef Skinner een boek over een ideale leefgemeenschap. Sinds de jaren zeventig tot de dag van vandaag bestaat er een wereldwijde beweging van Walden Two gemeenschappen, uitgaand van gemeenschappelijk eigendom en cooperativiteit, gebaseerd op het radicaal behaviorisme en het idee dat alles een oorzaak heeft.