De 'site', een idee en initiatief van de vorige minister van Cultuur, Catherine Trautmann, is niet zozeer museum als wel laboratorium en werkplaats. Programmering en organisatie wijken af van die van het gangbare museum, en niet alleen wat betreft de openingstijden. Palais de Tokyo in Parijs behoort tot een nieuwe generatie tentoonstellingsruimtes. Het is een ‘museum in flux’: het is bijna geen dag hetzelfde, heeft een uitgebreid activiteitenprogramma en mogelijkheden voor adhoc installaties. Het centrum is dagelijks geopend van 12 uur ’s middags tot middernacht, heeft een groot café, wisselt maandelijks van exposities en organiseert bijna elke avond een lezing, filmavond, symposium of performance.

Het Palais bezet de westelijke vleugel van een midden jaren dertig in neoklassieke stijl opgetrokken gebouw. In de oostelijke vleugel is het Musée d’Art Moderne de la ville de Paris. De 'inrichting' van de 8700 vierkante meter van het palais wordt gekenmerkt door bouwvallige zalen, betonnen, kale vloeren en van ornamenten ontdane plafonds, zijn het zorgvuldige werk van de architecten Anne Lacaton en Jean Philippe Vassal. van het Palais weerspiegelt die ambitie ondubbelzinnig. Het getuigt van een on-Franse aanpak: alle grandeur en glamour van de buitenkant, ontbreekt aan de binnenkant. Het Palais, dat van de overheid bijna 2 miljoen euro per jaar ontvangt en van fondsen meer dan 1 miljoen euro, oogt nadrukkelijk als een krakershonk, waar alles kan en mag en waar iedereen altijd kan binnenlopen om te drinken, te kijken, te praten of zomaar wat rond te hangen.

Een van de belangrijkste kenmerken van Palais de Tokyo is onautoritaire aanpak van de directeuren - waarbij kunstenaars het helemaal voor het zeggen hebben - die opmerkelijk te noemen is in de autoritaire Franse kunstwereld. Of de insteek van het Palais de Tokyo dé manier is om een noodzakelijke vernieuwing in de verouderde museumstructuren te brengen, is de vraag. Een toenemend aantal musea heeft naar voorbeeld van het Palais in ieder geval de deuren ’s avonds opengegooid, breidt de horecavoorzieningen uit en organiseert aanvullende programma’s.

In Nederland in het Amsterdamse kunstenaarsinitiatief vergelijkbaar met de werkwijze van het Palais. Dit initiatief ontving afgelopen week een van de drie Amsterdamprijzen van het Amsterdams fonds voor de Kunst. De jury prees W139 als broedplaats, laboratoriumvoor nieuwe kunst en als kweekvijver voor talent. “W139 is gericht op de kunstenaar, heeft geen banden met de commercie en werkt los van de heersende smaak op het gebied van tentoonstellen en exposeren. Innovatief, eigenzinnig en altijd vol energie en als onderdeel van het locale, nationale en internationale discours. Het netwerk is ongekend,” aldus de jury. Het wachten is nu op het Stedelijk Museum dat na het formalistische, conservatieve beleid van Rudi Fuchs nu de gelegenheid krijgt een nieuwe weg in te slaan...