• vpro
Aflevering Nr. 24 
 
Paul Verhoeven
Bertolucci
Bevat video
The Passion of The Christ
Mel Gibson
Bevat video
Ben van Os
The girl with a pearl earring
Bevat video
Film
zondag 28 maart 2004
terug naar de aflevering
Paul Verhoeven
In juni zal regisseur Paul Verhoeven de Bert Haanstra oeuvre prijs in ontvangst nemen.
 
Zwartboek wordt de nieuwe film van Verhoeven. Carice Van Houten speelt in de film een jodin die in de Tweede Wereldoorlog als dubbelspion voor het verzet bij de Duitsers infiltreert en wordt verraden.
 
Verhoeven is gefascineerd door alle oorlogen, maar WO II heeft hij meegemaakt. Hij herinnert zich nog de lijken die lagen aan de Laan van Nieuw Oost- Indie, waar hij met zijn vader liep tijdens de oorlog. Ik merkte aan de reacties van mijn ouders de bruutheid van het bestaan.
 
Op dit moment is de producent bezig de financiering voor de film rond te krijgen. De kosten bedragen 9 miljoen euro. De opnames zouden dit jaar moeten plaatsvinden. De film zou najaar 2005 in première moeten gaan. Het is de eerste film die Paul Verhoeven in Nederland regisseert sinds hij in 1983 naar Hollywood vertrok. Het scenario komt van Gerard Soeteman, met wie de 65-jarige filmmaker eerder samenwerkte in films als Turks Fruit, Soldaat van Oranje, Spetters en De Vierde Man.
In Nederland kreeg hij bekendheid met zijn tweede grote film, Turks Fruit (naar het boek van Jan Wolkers). Daarvoor had hij al televisiewerk gedaan (de jeugdserie Floris) en een andere film gemaakt, Wat zien ik?.
 
Zijn latere Nederlandse films, onder andere Soldaat van Oranje en De vierde man trokken de aandacht in de Verenigde Staten. In 1985 trok hij naar dat land om daar films te maken die hem ook internationale roem zouden bezorgen, zoals Robocop, Total Recall en Basic Instinct.
 
Hij ging weg omdat het hem moeilijk werd gemaakt om films te maken. ‘Ik moest liegen en bedriegen en smeken en bidden om te mogen werken. Maar Nederland is nooit te klein geweest. Met name door tegenwerking van de filmfondsen, mensen als Anton Koolhaas en Jan Blokker maakten daar de dienst uit, en die vonden mij maar een snotjongen. Ze vonden mijn films maar vies en goor. Ik kon hier mijn werk niet meer doen, daarom ben ik naar Amerika uitgeweken. Ik heb dat nooit geambieerd. Toch is die maaiveld-mentaliteit volgens Verhoeven niet typisch Nederlands, in Amerika is het nog erger.'
 
"Ik heb nooit in het hart van Hollywood gezeten, want ik werkte buiten de grote studio’s. Ik zat goed beschermd in de periferie van het systeem. Er is nu een verschuiving in Hollywood naar light entertainment, geen films meer met brutaliteit. Er worden geen interessante films meer daar gemaakt. Er heerst niet alleen in Hollywood, maar ook in de media, een enorme zelfcensuur. Het is geen complot, maar zelfopgelegd, de Amerikanen willen zich aanpassen. Starship Troopers zou nu niet meer gemaakt kunnen worden, vooral niet met die fascistische uniformen. Films moeten de menselijke natuur blootleggen. Ik ben films gaan maken omdat Ivan de Verschrikkelijke , Fellini’s 8 ½ en David Leans Lawrence of Arabia mij het gevoel gaven dat films betekenisvol konden zijn. Nu wordt het steeds moeilijker dat vol te houden, er is bijna geen film die mij raakt."
 
In Starship Troopers (1996) was het volgens Verhoeven de bedoeling om de facetten van de Amerikaanse maatschappij te laten zien die kunnen leiden tot fascisme: nationalisme, us against them. De film laat een imperialistisch, fascistisch utopia zie, waar tegenstanders, de insecten, als duivelse wezens worden voorgesteld. Dat is precies wat er nu gebeurd: Bush versus de terroristen.
 
Kort na de aanslagen werden studiobazen en prominente regisseurs door de overheid krachtig aangespoord tot een vrijwillige bijdrage aan de strijd tegen het terrorisme. In de patriottistische golf van zelfcensuur ervaart Verhoeven dagelijks hoe moeilijk het is geworden om nog films te maken die als ´unamerican´ beschouwd zouden kunnen worden. Als je je nu in Hollywood scherp uitlaat over de politiek verminderen meteen je kansen om in Hollywood een film te maken. Verhoeven wordt regelmatig gewaarschuwd om zijn kritische uitspraken, o.a. over de politiek van Amerika in Israel.
 
Het liefst wil hij een film over Jezus maken. Religie heeft hem altijd gefascineerd. Met zijn film wil hij de falsificatie die is tweeduizend jaar is opgebouwd omver trappen. Over Mel Gibsons The passion of the Christ zegt hij: 'Ouderwetse, middeleeuwse, rooms-katholieke propaganda', meent Verhoeven. 'Gibson loopt rond met overtuigingen van nog voor het Tweede Vaticaanse Concilie. Heel iets anders dan wat ik met dat onderwerp zou willen.'
 
The Passion of The Christ is een film over de laatste twaalf uren van het leven van Jezus van Nazareth. In de Olijventuin (Getsemane) waar Jezus naartoe gaat om te bidden na het Laatste Avondmaal wordt hij, verraden door Judas Iscariot, gearresteerd en meegenomen binnen de stadsmuren van Jeruzalem. De leiders van de Farizeeërs confronteren Jezus met beschuldigingen van heiligschennis en hem ter dood veroordelen. Jezus wordt gekruisigd maar moet eerst zijn kruis door de straten van Jeruzalem naar de berg Golgotha torsen. Op de berg wordt Jezus aan het kruis genageld en ondergaat hij zijn laatste verzoeking; de angst dat hij door zijn Vader in de steek is gelaten. Hij overwint zijn angst, kijkt naar Maria zijn heilige moeder en doet dan een uitspraak die alleen zij volledig kan begrijpen: 'het is volbracht'. Dan sterft hij: 'Ik draag mijn geest over aan Uw handen.' Op het moment dat hij sterft neemt de natuur de overhand.
 
‘Het moet maar eens duidelijk worden wat er nu echt aan de hand was’, meent Verhoeven. ‘Mijn jezus is meer een mens zoals ik. Die zich druk maakt over dingen waarover ik me druk maar. Hij is meer een militante, provocerende figuur die niet altijd even aardig is’. De zwarte kant van Jezus. Jezus was volgens Verhoeven als oproerkraaier opgehangen, hij wilde de Romeinen uit het land jagen. En hij beval zijn discipelen ook om zwaarden te kopen – hij zette ze aan tot opstand. ‘In mijn visie is Jezus een party animal, een vreetzak en zuiplap. Hij zat aan tafel met hoeren en andere slechte mensen, en dat was een voorbode van het Koninkrijk Gods. Maar die afschrikwekkende kruisiging heeft het hele Koninkrijk om zeep geholpen. Weg was de hoop. Weg het visioen van en een wereld onder de hoede van een goedwillende God. Het is satanisch om te zeggen: ja, maar dat wilde God, Jezus heeft zijn vaders wens gevolgd; God heeft hem teruggeroepen, dus de dood bestaat niet; Jezus is afgedaald ter helle en opgestegen ten hemel’. Soeteman heeft Verhoeven gewaarschuwd dat het veel te gevaarlijk is om een film over Jezus te draaien in Amerika. Er lopen teveel gekken met wraakideeen rond.
 
‘Wie zegt dat wie dit heelal heeft geschapen het wel goed met ons voor heeft? De natuur is immers uiterst gewelddadig. Elke dag sterven er miljoenen dieren door toedoen van andere dieren. Wij hebben in de twintigste eeuw minstens honderdvijftig miljoen mensen vermoord, en dat gaat maar door.

Niet lang na zijn aankomst in Amerika heeft Verhoeven zich aangemeld bij het Jesus Seminar, een verzameling professoren in de godgeleerdheid, filosofie, linguistiek en bijbelgeschiedenis, die op zoek gaan naar de historische Jezus, ontdaan van 2000 jaar christelijke overkleuring. Hun controversiele conclusies halen regelmatig de covers van Time en Newsweek. Het Jesus Seminar ziet Jezus als een rebel die nadat hij zich enkele jaren als volgeling van de bijna zeker historische figuur Johannes de Doper bekend had gemaakt, een vreedzame bevrijding van Israel nastreefde (zie verder artikel Jezus Seminar) Dit profiel van Jezus komt overeen met de cinematografische versie van Verhoeven. Verhoeven noemt twee redenen om deze film te willen maken. Zijn angst voor de dood zou verlicht worden door Jezus te zien als een symbool voor hoop en leven na de dood. Omdat de academicus in hem dat niet kan geloven, zou onderzoek naar Jezus uitsluitsel kunnen geven. Anderzijds vond hij de tot nu toe gemaakt films over Jezus niet overtuigend zoals Scorsese: The Last Temptation of Christ. Het meest correcte beeld over de tijd van Jezus gaf The life of Brian van Monty Python, maar dat was komedie.