Beyond the Rocks leek spoorloos verdwenen. Het enige wat van de film restte, was een strook nitraat van één minuut, die sinds 1976 in de collectie van het Filmmuseum rust. Groot was dan ook de verbazing toen tijdens de inventarisatie van ruim tweeduizend filmblikken uit de nalatenschap van een stille-filmverzamelaar een fragment van Beyond the Rocks opdook. In de loop van 2003 vond het Filmmuseum nog zes filmrollen en werd het verloren gewaande middenstuk van de film geïdentificeerd, waardoor deze beroemde stille film in volle luister kan worden hersteld.

Naar een complete kopie van Beyond the Rocks – een klassiek melodrama over onmogelijke liefde – werd al bijna driekwart eeuw gezocht door filmhistorici en -restauratoren. Het is de enige film uit de stille-filmperiode (1895 – 1928) waarin Hollywoodsterren Rudolph Valentino en Gloria Swanson samen optreden. Beyond the Rocks vertegenwoordigt daarom een uniek stuk filmhistorie.

De smachtende, doordringende blik van sjeik Ahmed Ben Hassan in The Sheik (1921), de ogen die vele harten sneller deden kloppen, is voor menigeen het zinnebeeld van de stille film. De man achter die blik was de in 1895 in Italië geboren acteur Rudolph Valentino, de grote ster van de stille film. Maar hij stierf jong, op 31-jarige leeftijd. De officiële doodsoorzaak luidde: een geperforeerde maag. Hardnekkige geruchten doen echter de ronde dat een versmade minnares hem vergiftigde. Zijn begrafenis, een uitzinnig vertoon van rouw en bewondering, werd door meer dan 80.000 mensen bijgewoond. De legende Valentino was geboren en duurt tot op de dag van vandaag voort, getuige de vele fanclubs en het bestaan van een Valentino-museum, gevestigd in zijn geboorteplaats Castellaneta.

Ook Gloria Swanson (1895 - 1987) is een van de iconen van de stille film en behoorde in deze periode samen met Valentino tot de absolute top. Waar velen faalden, slaagde zij er met The Trespasser (1929) wel in de overgang te maken naar de geluidsfilm. Memorabel is haar Oscarwinnende rol van Norma Desmond in Billy Wilders Sunset Boulevard (1950). Hierin speelt zij ironisch genoeg een oudere stille-filmactrice die zich niet kan neerleggen bij het besef dat haar hoogtijdagen en die van de stille film voorgoed voorbij zijn.

Slechts in één film zijn Valentino en Swanson samen te bewonderen: Beyond the Rocks van regisseur Sam Woods uit 1922, een film over de onmogelijke liefde tussen Theodora Fitzgerald (Swanson) en Lord Hector Bracondale (Valentino): zij houdt van hem en hij van haar, maar Theodora trouwt een ander ter wille van haar vader. Na vele verwikkelingen krijgen ze elkaar toch.

Toen een particuliere filmverzamelaar in 2000 overleed, liet hij zijn collectie na aan het Filmmuseum. Een mooie, maar lastig te inventariseren nalatenschap; de films bevonden zich in zo'n tweeduizend veelal verroeste filmblikken, zonder enige informatie over de inhoud. De inventarisatie werd nog bemoeilijkt doordat de verzamelaar de gewoonte had gehad om de verschillende aktes van een langere film op verschillende plaatsen te bewaren. Bovendien waren de meeste films niet onder ideale omstandigheden bewaard, waardoor ze beschadigd uit de blikken tevoorschijn kwamen.

Het Filmmuseum begon met de schier eindeloze klus van het identificeren van de films en van het bij elkaar brengen van de verschillende delen van eenzelfde film.
Al snel bleek dat de collectie een aantal bijzondere films uit de jaren tien en twintig van de vorige eeuw bevatte. De opgetogenheid hierover sloeg om in opwinding toen in november 2000 een blik werd geopend, waarin zich een deel van Beyond the Rocks bevond. Een maand later vond men een tweede deel en in de daaropvolgende maanden werd telkens weer een stukje van de film gevonden, totdat de film medio 2003 compleet leek. Nadat de filmfragmenten in de juiste volgorde geplaatst waren, bleek toch nog een deel uit het midden van de film te ontbreken. Collega-archieven en filmmusea in het buitenland konden niet helpen: ze stuurden weliswaar hun gelukwensen met deze schitterende vondst, maar geen informatie over het ontbrekende middenstuk. De vondst was echter zo belangrijk dat men toch besloot te beginnen met de restauratie van de film. In november 2003 deed een van de medewerkers van het Filmmuseum een geweldige ontdekking: hij vond in een van de blikken het ontbrekende middenstuk. De verloren film is na tientallen jaren weer terecht!

En hoe verder?
De film was dermate beschadigd dat herstel dringend was. Om hem in zijn oude glorie te restaureren moesten de getinte kleuren en Nederlandse tussentitels zo goed mogelijk in de oorspronkelijke staat teruggebracht worden. Hiermee is men op dit moment druk bezig. Men moet de perforatie aan weerskanten van de film repareren en de vele krassen en andere beschadigingen op het beeld te verwijderen. Dit laatste doet men door de gehavende kopie door een zogeheten 'wet-gate' te halen, een bad met speciale vloeistof, die de beschadigingen in de emulsielaag opvult, zodat deze niet meer te zien zijn. Begin 2005 zal de restauratie voltooid zijn.

In R.A.M een documentaire over de vondst van de lang verloren gewaande Beyond the rocks en over de filmverzamelaar die de film in zijn bezit bleek te hebben. Vrienden vertellen hoe de kleurrijke verzamelaar bezeten was van film. Al op jonge leeftijd begon hij aan zijn verzameling; kocht hij films op bij distributeurs, struinde beurzen en markten af en kocht van collega-verzamelaars. In de VPRO-studio een gesprek over de bijzondere vondst met filmhistoricus en Valentino-kenner Jan van den Brink.

De gerestaureerde kopie van Sam Woods’ klassieker wordt vertoond tijdens de tweede editie van de Filmmuseum Biënnale in mei 2005. Voor de wereldpremière van de gerestaureerde versie van Beyond the Rocks - of Gouden Boeien, zoals ooit de Nederlandse titel luidde – zal een nieuwe score worden gecomponeerd.