• vpro
Aflevering Nr. 11 
 
Jimmie Durham
Grootmeester van het kleine gebaar
Bevat video
Marc Bijl
Bevat video
Luc Tuymans
Yinka Shonibare
Double Dutch
Bevat video
R.A.M Compilatie: Beeldende Kunst
zondag 22 augustus 2004
terug naar de aflevering
Luc Tuymans
De Antwerpense schilder Luc Tuymans staat aan de top van de hedendaagse kunst. Na succes in o.a. Venetië krijgt hij nu de kans een eerste grote tentoonstelling te houden in de prestigieuze Tate Modern. De tentoonstelling in Londen loopt van 23 juni tot 26 september.
Sinds 1985 exposeert Tuymans met grote regelmaat in binnen- en buitenland. Zijn vaak kleine schilderijen zijn geïnspireerd op foto's en films en kenmerken zich door schetsmatigheid en uitgebleekte kleuren. Dit bereikt hij door de werken altijd in een keer te maken en door goedkope verf en slecht gespannen doeken te gebruiken, die hij bewerkt met een grondlaag die de bovenste verflagen laat barsten waardoor deze snel veroudert.
 
Typerend voor zijn herkenbare stijl zijn ook de op het eerste gezicht onschuldige, bijna poètische onderwerpen. Meestal blijken deze evenwel een misleidende dekmantel voor de verwijzing naar erg geladen gebeurtenissen, zoals ondermeer kindermishandeling, ziekte , nationalisme, en, één van zijn persoonlijke favorieten, de Holocaust. Uitspraken van de kunstenaar bevestigen sociaal en politiek engagement en zijn preoccupatie met subversieve onderwerpen als seksueel misbruik, agressie en xenofobie.
 
In zijn werk onderzoekt Tuymans de mogelijkheden die de schilderkunst en representatie vandaag de dag nog kunnen hebben.
 
Steeds weerkerende thema’s zijn de Tweede Wereldoorlog en het nazisme: Our new quarters (1986), de reeks Die Zeit (1988), Himmler en KZ (1997-’98). De beelden doemen op als een vervaagde herinnering in filmische kadreringen, gereduceerd tot hun minimale verschijningsvorm, alsof ze enkel gekozen werden als uitdaging voor de picturale uitwerking van het schilderproces, terwijl het onderwerp en de bijhorende titels te geladen zijn om als dusdanig geïnterpreteerd te worden.
 
Luc Tuymans schildert naar al bestaande representaties, enkel de essentie behoudend, zodat het beeld schraal en spaarzaam verschijnt als een aanzet en het schilderij meer een mentaal beeld dan een representatie wordt. Uit de veelheid aan onderwerpen en referenties treedt de kenmerkende, onmiddellijk herkenbare stijleenheid van luc tuymans naar voren. Die stijleenheid is gebaseerd op een gemodificeerde monochromie en het oplossen van het onderscheid tussen figuratie en achtergrond.
 
Zijn iconografische thematiek varieert afwisselend van politiek-ideologisch zwaar beladen beelden naar banale, eenvoudige details uit het dagelijks leven. Een huiselijke schemerlamp en de lamp op het bureau van de ss-er, gemaakt van een gevilde mensenhuid, geeft hij weer met dezelfde intensiteit. Schijnbaar onaangedaan observeert hij de schokkende realiteit met de klinische blik van een patholoog-anatoom, voor wie de identiteit van het slachtoffer noch het lot dat hem getroffen heeft, van enig belang is.
 
Tuymans’ schemerwereld is eerder tonaal dan coloristisch. In veel van zijn werken lijken de kleuren vergeeld, vergrijsd, verbleekt. Lamp (1994) is opgebouwd uit schakeringen van grijs en groen, bijna als een grisaille. Geschilderd in overwegend horizontale, sensitieve penseelstreken, geeft het schilderijtje niet veel meer dan een indicatie van kleur. Er lijkt een vreemde waas, een zweem over het beeld te hangen, alsof het werk ouder zou zijn dan het is.
 
Bosom (1996) behoort tot de serie ‘Heimat’-schilderijen, waarin Tuymans een wrang beeld schetst van het opgeleefde Vlaams-nationale zelfbewustzijn. Het schilderij is een echo van het in extreem-rechtse kringen populaire gezegde ‘De man werkt, de vrouw werpt.’ Tuymans toont het pathetische icoon van de Vlaamse moederschoot voor wat het waard is: als een holle frase, een drogbeeld.
 
Tuymans vergelijkt zijn schilderijen met nabeelden, die zich aanvankelijk helder en duidelijk aftekenen om vervolgens onherroepelijk te verdwijnen. Om dit ‘verdwijnpunt van het beeld’ is het hem te doen: het moment waarop het zichtbare dreigt op te lossen in onzichtbaarheid, het punt waarop niet langer duidelijk is wat een voorstelling precies voorstelt. Zijn werken zinspelen op de onvolkomenheid van schilderkunstige representaties van de (historische) realiteit. In Luc Tuymans’ schilderijen broeit het geweld; geweld dat zorgvuldig buiten beeld blijft maar dat altijd voelbaar is, dreigend en verontrustend. De voorstellingen tonen hun verwarrende, traumatische inhoud slechts indirect. De beelden lijken incompleet, zoals ook elke herinnering onvolledig is. Het zijn fragmenten, details uit een onoverzienbaar geheel - als de sporen van een misdrijf, de symptomen van een ziekte. Tuymans schildert de perversie van de wreedheid alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Het maakt zijn overwegend kleine doeken uiterst ambigu en ontregelend.
 
Veel schilderijen zijn gebaseerd op al dan niet historisch beeldmateriaal, zoals foto’s uit medische archieven, filmbeelden uit de oorlogsjaren, reproducties uit oude tijdschriften en goedkoop reclamedrukwerk. ‘Authentieke vervalsingen’ noemt Tuymans zijn werk, vanuit de overtuiging dat originele beelden niet bestaan en elk beeld uit een ander voortkomt. Hij gebruikt familiefoto’s en historische afbeeldingen als representaties van sociaal-politieke taboes en een onverwerkt verleden.
 
Tuymans’ werk, elegant en glashard tegelijk, getuigt van ‘een esthetiek die niet moreel te duiden is’, zoals de kunstenaar het noemt. Wat we van deze beelden moeten denken, laat hij in het midden. Tuymans kijkt door de lens die hem afzondert van een afschrikwekkende wereld, die niettemin geheel en al de zijne is.
 
(bron: www.kunstbus.nl)