De kijker verdient inderdaad een ander bestel. De bureaucratie, de versnippering en onherkenbaarheid van zenders dient verbeterd te worden om de kijker een duidelijk en goed alternatief te bieden in het almaar uitdijende medialandschap. Maar in het plan wat Van der Laan donderdagnacht in de Tweede Kamer verdedigde is de kijker de grote verliezer. De staatssecretaris krijgt precies het tegenovergestelde van wat ze beoogde.
 
Neem nu het aantrekken van allochtonen. De twee programma’s van de Publieke Omroep die er het best in slaagden allochtoon publiek te trekken, Premtime en Raymann is Laat, gaan een onzekere toekomst tegemoet. Met het afschaffen van de NPS, die de twee programma’s uitzond, is de kans dat deze programma’s zullen blijven bestaan bij de Publieke Omroep aanzienlijk kleiner geworden. Volgens Van der Laan kunnen de programma’s na opheffing van de NPS over naar andere omroepen, maar dat gaat ten koste van het budget van de omroep die het programma (en bijbehorend personeel) over zou nemen. Van der Laan wil dan ook geen garantie afgeven dat deze programma’s in de huidige vorm zullen blijven bestaan.
 
En dan is er de publieke taak van de omroepen. Jarenlang is geklaagd over de grote hoeveelheid entertainment bij de Publieke Omroep. Programma’s als Lingo en Te land, ter zee en in de lucht zouden niet door de belastingbetaler gefinancierd moeten worden, omdat ze net zo goed door een commerciële partij uitgezonden zouden kunnen worden. In het nieuwe plan is hierin voorzien in de zin dat er geen ‘pretentieloos entertainment’ mag worden uitgezonden. Dat is een mooi streven, maar zolang de financiering van de Publieke Omroep voor een derde uit de STERgelden komt, blijven de omroepen financieel afhankelijk van hoge kijkcijfers. Zo is in het huidige bestel ook weinig ruimte ingedeeld voor entertainment, maar weten omroepen dat handig te omzeilen, bijvoorbeeld door een programma als 'De TV-Kapper' in te delen als cultuurprogramma. Het aantal entertainmentprogramma’s ligt feitelijk dan ook stukken hoger dan ooit de bedoeling was. In de plannen voor het nieuwe bestel worden de omroepen niet gecompenseerd voor dalende STERinkomsten, waardoor de sjoemelfactor bij het indelen van programma’s ook in de toekomst hoog zal zijn.
 
En dan is er de bureaucratie, al jaren een terecht kritiekpunt op de Publieke Omroep. In de bezuinigingsronde van vorig jaar werd verdere samenwerking tussen de omroepen gestimuleerd om de kosten terug te dringen. Die slag is voor een groot deel gemaakt; op het gebied van onder andere facilitaire diensten en automatisering wordt meer en meer samengewerkt. Tot nu dan. Want volgens Van der Laan moeten de omroepen zich vanaf 2008 opnieuw profileren, omdat het ledenaantal belangrijker wordt om zendtijd te behouden. Samenwerking met andere omroepen wordt daardoor onverstandig, omdat het eigen profiel daarmee wordt afgezwakt. Daarnaast zullen er onder de Raad van Bestuur nieuwe managementlagen worden aangebracht, die over 50 procent van de zendtijd moet gaan beslissen. Er zullen bij de omroepen wel wat managers verdwijnen, maar daar zal minstens het dubbele voor terugkomen in de organisatie rond de Raad van Bestuur.
 
Tot slot de onafhankelijkheid. Medy van der Laan had de kans dit belangrijke 'unique selling point' ten opzichte van de commerciële zenders te garanderen. Ze heeft een poging gewaagd door programma’s onder de noemer Opinie en Maatschappelijk Debat bij de omroepen te laten, zonder inmenging van de Raad van Bestuur. Maar door de ondoorzichtigheid van het nieuwe bestel, waarin ook de weg wordt vrijgemaakt voor programma’s die gefinancierd worden door organisaties als de NOVIB of Greenpeace (of zelfs politieke partijen?), gooit Medy van de Laan ook deze troef ongebruikt weg.
 
En de commerciële zenders? Die lachen zich suf.
 
William de Bruijn
Martijn Kieft
Jsbrand van Veelen
 
Programmamakers bij de VPRO
 
Reageren kan via Tegenlicht@vpro.nl