• vpro
Colijn, Hendrikus (1869-1944)
Dossier /Geschiedenis
Hendrikus Colijn is misschien wel de meest verguisde Nederlandse president. Hoewel hij tijdens zijn regeerperiode zeer populair was, is hij achteraf zwaar bekritiseerd. Zijn economisch beleid zou niet deugen en zijn verkeerde inschatting van de dreiging van Nazi Duitsland is hem zeer kwalijk genomen. Toch was Colijn in de jaren dertig voor velen de sterke man die Nederland in een zware tijd nodig had.
Hendrikus Colijn wordt in 1869 in de Haarlemmermeer geboren, als zoon van welgestelde boeren. Hendrik is voorbestemd boer te worden, maar hij wil graag het leger in. Zijn vader gaat hier niet mee akkoord en als compromis gaat Hendrikus in de leer om onderwijzer te worden. Dit is geen succes, daarom gaat hij toch het leger in.
 
In 1893 trouwt hij met Helena Groenenberg en het echtpaar vertrekt naar Nederlands-Indië. In 1909 keren ze terug naar Nederland en Colijn wordt lid van de Tweede Kamer. De relatief passieve rol van kamerlid past niet zo goed bij Colijn en al in 1911 accepteert hij zijn eerste ministerpost. Hij wordt minister van oorlog.
 
Drie jaar later (1914) neemt hij afscheid van de politiek om directeur te worden van de Bataafsche Petroleum Maatschappij, dat een onderdeel van Shell is. In 1922 keert hij weer terug in de politiek. In 1925 wordt hij voor het eerst minister-president.
 
In 1933 wordt Colijn voor de tweede maal minister-president. Colijn probeert de economische malaise te boven te komen door de begroting sluitend te houden. Hij wil de gouden standaard niet los laten, dat wil zeggen, de gulden van het goud los te koppelen. Dat hij hierdoor de arme mensen nog zwaarder benadeelt, lijkt hij niet te beseffen. Uiteindelijk zwicht Colijn.
 
Een affaire met een vrouw brengt hem in 1936 in een moeilijk parket. De rooms-katholieke fractie overweegt op grond hiervan aan te dringen op zijn aftreden, maar de katholieke ministers houden dit tegen. Na een korte verklaring in de pers en een door Colijn met de vrouw getroffen financiële regeling in juni 1936 houdt de geruchtenstroom op.
 
In datzelfde jaar houdt Colijn een radiorede naar aanleiding van de bezetting van het Rijnland door Duitsland en het daarop genomen besluit om de winterlichting 1935 onder de wapenen te houden. Hij roept de luisteraars op even rustig te gaan slapen als zij dat ook andere nachten deden.
 
De Duitse inval komt als een verrassing. In scherpe bewoordingen veroordeelt Colijn het vertrek van het kabinet-De Geer naar Londen.
Hij distantieert zich openlijk van de actie van het driemanschap van de Nederlandsche Unie. In plaats daarvan probeert hij zich zo lang mogelijk op het politieke toneel in Nederland te handhaven door samenwerking en besprekingen met de voornaamste politieke leiders van vrijwel alle partijen.
 
Deels omdat hij door de bezetter gevaarlijk werd gevonden, mogelijk ook om hem gereed te houden voor vredesonderhandelingen, werd hij op 30 juni 1941 gevangengenomen. Sinds 26 maart 1942 wordt hem op eigen kosten een gedwongen verblijf in Ilmenau (Thüringen) opgelegd, waarbij alleen zijn vrouw hem mag vergezellen.
 
Op 18 september 1944 maakt een hartverlamming een plotseling einde aan zijn nijver en vruchtbaar leven.
 
Wist je dat?
- In totaal is Colijn vijf keer minister, zij het in totaal maar zes jaar.
- Colijn heeft begin jaren '30 grote belangstelling voor het Italiaanse facisme, maar meent dat dat stelsel niet bruikbaar was in Nederland.
- Colijn staat kritisch tegenover het Nederlandse parlementaire stelsel en de evenredige vertegenwoordiging
Afleveringen

sorteer op: titel | leeftijd
Items

Artikelen