Alle foto's van deze aflevering zijn © Hans Speekenbrink

En dit is de nederlandse vertaling van het gesprek met Inon en Liza:

*Dag, Inon. Een vraag: Je bent een hele beroemde pianist, zo lees ik overal.

• Geloof niet alles wat je leest.

*Ik heb 't gehoord, daarnet. Waarom speel je in 'n duo, met Liza?
-Een duo is enorm bevredigend. Als je iemand hebt waar je muzikaal in gelooft met wie je goed samenwerkt en die dezelfde taal spreekt dan is dat erg mooi en bevredigend. Zeker als je piano speelt, heb je 'n heel eenzaam beroep. Als je iemand vindt van Liza's kaliber met wie ik niet alleen vriendschap deel maar ook veel muzikale ideeën en een gemeenschappelijke taal...
*Ook een levensvisie?
-Jazeker, we verschillen ook wel maar dat nemen we mee in alles wat we doen. In de muziek die we maken. We hebben kleine verschillen en afwijkende gezichtspunten maar onze basis is een gelijke benadering van de muziek. We vinden het fijn om samen te spelen en met elkaar om te gaan.
*Hoe hebben jullie elkaar ontmoet?
-Dat is wel 'n leuk verhaal. Dat ging via een gemeenschappelijke vriend. Die studeerde piano bij de moeder van Liza. Liza zocht iemand om samen mee te spelen. Er was 'n concert in Londen, waar ik in die tijd woonde. Die vriend beval mij aan en we hebben samen gegeten, veel wijn gedronken en muziek gemaakt. En dat beviel ons allebei zeer.
*In die volgorde?
-Eerst wijn en toen muziek.Misschien hielp dat wel.
*Hoe lang is dat geleden?

• Dat was in januari 2002 dus precies vier jaar geleden. Pas na 'n jaar gingen we samen optreden. Het moest eerst rijpen. Ja, we moesten erachter komen of het ook zonder wijn klikte. Dat was gelukkig wel zo.

*De Beethoven sonates. Meestal worden die door mensen gespeeld die al wat ouder zijn. Jullie zijn er allebei vrij jong voor, of is dat...
-Er zijn mensen die dat zeggen, of denken. Wij zien dat anders, anders zouden we 't niet doen.
*Maar het is wel bijzonder.

• Ja, het is inderdaad nogal uniek. Ze worden vaak gespeeld. Als jonge speler studeer je de sonates wel maar om een cyclus te spelen, in het Concertgebouw, is 'n grote kans. Geweldig dat de stichting KAM ons in de gelegenheid stelt. We vinden het heerlijk. Deze week was ons eerste concert in 't Concertgebouw. Ik was wat bezorgd over de reactie van het publiek op 'n hele avond Beethoven.

*Waarom?
-Het is maar één componist. Eén taal, één sfeer. Er gebeuren niet veel verschillende dingen. Het publiek zou zich kunnen vervelen.
*Maar al die emoties...
-Gelukkig is het 'n geweldige componist. Die verveelt geen moment. Niks om je zorgen om te maken. Een van de mooie dingen van zo'n cyclus .is dat we ten eerste als spelers en publiek ook de sonates leren kennen die niet zo bekend zijn als de drie, vier beroemdste. En daarin zie je zijn ontwikkeling. In een korte periode van zijn leven ontwikkelde hij zich sterk en verwierf hij zich een grote rijkdom aan taal.
*Kunnen we dat laten horen? De vroege sonates, van de jonge Beethoven.
-De 1ste is in zekere zin nog steeds nogal Mozartiaans. Wel al echt Beethoven, met de subito fortissimo's en de sforzando's... En ook nog meer viool... Meer piano met viool. Beethoven was in feite de uitvinder van de gelijkheid tussen piano en het solo-instrument, de viool. In de cyclus zie je die relatie zich ontwikkelen. Bij Mozart en Haydn was de piano vaak het belangrijkste solo-instrument met de viool op het tweede plan. Vanaf Beethovens 1ste sonate krijgt de viool een steeds actievere, solistische rol.
*Kunnen we twee voorbeelden horen, van de jonge en de... Wat gaan jullie straks als laatste spelen?
-Dan spelen we de <Kreutzer Sonate.> Dat is ook 'n grappig verhaal. Het lijkt op het deel dat we in 't begin speelden. Het was geschreven als 't laatste deel van de 6de sonate. Maar de structuur van die sonate beviel Beethoven niet en daarom zette hij dat laatste deel aan het eind van de <Kreutzer Sonate.> We kunnen het laten horen met 'n stukje van de 1ste sonate. De laatste delen van de 1ste en van de 7de sonate. Er zit maar vier jaar tussen. Maar...
*Van welk jaar zijn ze?
-De 1ste sonate is geschreven in 1797 en 1798 en de 7de sonate in 1802. Dus kort daarna. Ze staan in 'n andere toonsoort, en de één is majeur en de andere mineur. En de 7de bevat zoveel meer dramatiek en er gebeurt veel meer. Laten we ernaar luisteren.
---Muziek
-Dit was 'n voorbeeld van de vroege, Mozartiaanse Beethoven. Je hoort... Je hoort de humor en de opgewektheid. En de jeugdigheid. Het had ook... In zijn muzikale leven is er dus verschil tussen jong en oud.
*Ook als je het speelt, componeert?
-Het ligt voor de hand om het in hokjes te plaatsen maar Beethoven is veel complexer dan men soms aanneemt. Zelfs de vroege sonates bevatten momenten van grote diepte en het tweede deel van deze sonate bijvoorbeeld. en zeker het tweede deel van de 2de sonate klinken alsof ze jaren later zijn geschreven, in een latere periode.
Het laatste deel van de <Kreutzer Sonate> wordt vaak gezien als een later werk terwijl het voor 'n eerdere sonate was geschreven. Het is allemaal niet zo simpel.
*De manier waarop jullie het spelen... Je speelde heel puntig, helder.
-Het is nog een echt klassiek stuk. Heel erg beïnvloed door wat er vóór hem speelde .en ook in zijn eigen tijd. Hij had nog steeds die jeugdigheid en energie en puurheid, en naarmate hij ouder werd werd zijn muziek dieper. Soms dramatischer en soms etherischer en hemelser. Het is voor ons 'n prachtige reis. In die reis past het tweede voorbeeld van...
Dat is het laatste deel van de 7de sonate dat 'n heel ander soort finale is voor een sonate.